DE HAAGSE STAAT

NORMEN EN WAARDEN ZIJN EXPORTARTIKEL VAN NEDERLAND

Eén regeringsleider komt in ieder geval naar de Europese `Waardenconferentie' die Nederland op 7 september hoopt te organiseren. Het is de voorzitter van de bijeenkomst, de Nederlandse premier J.P. Balkenende die – naar men mag vertrouwen – de gelegenheid te baat zal nemen voor een klinkende redevoering. Het `waarden- en normendebat' is niet voor niets iets wat hem zeer ter harte gaat, vandaar ook dat het ter gelegenheid van de het Nederlands voorzitterschap tot exportartikel is bevorderd.

Omtrent die Europese conferentie heeft lange tijd een hardnekkig misverstand de ronde gedaan – enigszins bevorderd door de premier, die vorige maand op het Binnenhof nog te doen verstaan gaf dat hij van andere regeringsleiders van EU-landen hele positieve reacties had ontvangen.

Het initiatief behelst echter helemaal geen ,,klassieke conferentie in de zin dat deze bedoeld is voor regeringsleiders'', heet het in een memo van Balkenende's Ministerie van Algemene Zaken. De bedoeling is meer een bijeenkomst van veel breder karakter waar, zo heet het, ,,onder andere politici, beleidsmakers, schrijvers, filosofen en vertegenwoordigers van het internationale bedrijfsleven voor worden uitgenodigd''.

De organisatie ervan is uitbesteed aan een non-gouvernementele organisatie, de Tilburgse stichting Nexus, uitgeefster van het gelijknamige blad, waar men wel vaker met het bijltje van internationale intellectuele bijeenkomsten hakt. Zoals ook bij het door de premier geëntameerde `waarden- en normendebat' (hij prefereert die uitdrukking boven de aanvankelijk in politiek Den Haag in zwang zijnde `normen en waarden' maar desondanks blijven er onverlaten die over `wormen in Naarden' blijven spreken) blijft op Europees niveau een beetje onduidelijk waar dat debat nu eigenlijk over gaat.

,,De conferentie heeft tot doel om op Europees niveau een discussie te starten over de vraag wat binnen de EU de bindende gemeenschapelijke waarden zijn en hoe deze kunnen worden versterkt'', heet het in voornoemd memo. Maar uit het document wordt vervolgens niet duidelijk welke waarden dat dan zijn, alleen dat de `basiselementen uit de Europese beschaving, zoals respect voor ieders individuele vrijheid en menselijke waardigheid'', op de conferentie ,,een belangrijke rol spelen''.

De reden van deze behoedzaamheid – de regering wil weliswaar het waarden- en normendebat bevorderen maar vertelt er niet bij welke waarden en normen zij voorstaat – kenmerkt ook het kabinetsstandpunt op landelijk niveau. Toen Balkenende vorig jaar voor het eerst in de Tweede Kamer over dit onderwerp debatteerde was zijn kabinet demissionair, maar sindsdien zijn de uitlatingen van de premier er wat dit betreft niet concreter op geworden.

MAAR WAARDEN BINNEN COALITIE VERSCHILLEN

De voornaamste reden van dit alles is niet ver te zoeken: tussen de verschillende partners binnen de coalitie – CDA, VVD en D66 – leven zeer verschillende levensbeschouwelijke invalshoeken, zodat het moeilijk consensus vinden is waar welke normen en waarden van regeringswege bevorderd zouden moeten worden.

Slechts éénmaal, voor zover bekend, heeft de premier dit gegeven aan zijn laars gelapt, door in Europees verband te pleiten voor de opname van de `joods-christelijke traditie' in de pre-ambule van de Europese Grondwet, terwijl een Kamermeerderheid hem nu juist had verzocht, dit niet te doen. Tot een kabinetscrisis heeft dat niet geleid. Eerder is deze stap in kringen van VVD en D66 met bevreemding ontvangen, en daar kan het ook bij blijven, want het gaat toch niet lukken met `God in de Grondwet', zoals de zaak in de wandelgangen is gaan heten.

De gedachte van een debat zonder duidelijke uitgangspunten is wel enigszins een handicap voor de website die het Ministerie van Algemene Zaken heeft geopend voor het debat, en die www.zestienmiljoenmensen.nl heet. Daar komt nog bij dat deze website door normlozen of waardebestrijders wordt gemeden, zodat debat veelal niet het goede woord is.

De meer dan 500 sitebezoekers die zich hebben uitgesproken over de recente enquêtevraag `Beledigingen horen bij de vrijheid van meningsuiting' blijken voor maar liefst 77 procent van mening te zijn geweest, dat dit niet het geval is. Een soortgelijke bedaagdheid blijkt uit de antwoorden op de vraag naar de belastingmoraal van de site-bezoekers: 85 procent van hen verklaart, het belastingformulier immer geheel naar waarheid in te vullen. Welke praktische tips de resterende 15 procent hebben, blijft verborgen want de discussies op zestienmiljoenmensen.nl worden helaas alleen in samenvatting weergegeven.

MAAR RESPECT VOOR ELKAAR IS ALTIJD GOED

Ook het maandelijkse interview met een bekende of onbekende Nederlander dat de site geeft, doet maar zelden het hart sneller kloppen. Meer ,,respect'' voor elkaar zou fijn zijn, vinden de geïnterviewden vrijwel zonder uitzondering. Enige variatie biedt Sjaak Bral, dj bij Noordzee FM, die laat weten dat ,,het gedrag dat ik aan anderen het meest waardeer, normafwijkend gedrag is''. Helaas treedt Bral echter niet bijzonderheden.

Bestaat het eigenlijk wel, het debat in de samenleving over waarden en normen, waaraan onze premier veelvuldig refereert? Teneinde de proef op de som te nemen, begaf deze krant zich gisteren naar een zonnig terras aan de Amstel in Amsterdam, waar de tatoeëerder Henk Schiffmacher gisteren bezig was het eerste couplet van het Wilhelmus in de huid van 33 vrijwillers te zetten, één woord per vrijwilliger.

Een zeer normatief streven, zou je zeggen, want tenslotte ging het erom de tekst van het volkslied terug te geven aan de bevolking, in het licht van recente berichten dat de koningin niet zou willen dat het gespeeld wordt zonder dat zij erbij is. Maar aan Schiffmacher is het normen- en waardendebat niet besteed, bromt hij vanachter zijn snorrende machientje, juist doende met `Hispanien'. ,,Allemaal gereformeerd gezeik''.

Aanzienlijk bedachtzamer betoont zich echter Elly Grovensteyn, draagster van reeds vele tatoeages, die op het punt staat het woord `ick' te laten aanbrengen. Haar echtgenoot gaat overigens voor de andere `ick' uit het eerste couplet van het Wilhelmus. ,,Heel goed, dat er voor meer respect gepleit wordt. Als je eens wist wat er naar mij allemaal geroepen wordt!''

De Eerste Kamer behandelt vanavond de anti-terreurwet. De Tweede Kamer debatteert deze week onder andere over maatregelen tegen mensenhandel en over een wijzigingen van de grondwet voor de regeling van vervanging tijdens zwangerschapsverlof van volksvertegenwoordigers en voor het correctief referendum.