Stem nog éénmaal op Reagan, kies Lijst Bush

De Verenigde Staten zijn na de dood van Reagan in rouw gedompeld. `The Great Communicator' wint het op meerdere fronten van president Bush.

Dit was Ronald Reagans week. D-Day en de G-8-top voor de kust van Savannah bleven in zijn schaduw. Zelfs het nieuws uit Irak was niet bestand tegen de ondergaande zon van `de president die de Koude Oorlog beëindigde en Amerika weer optimisme gaf'. Maar zijn erfenis is niet zonder risico's voor de huidige president.

De website van de campagne voor herverkiezing van George W. Bush was direct na het bekend worden van Reagans dood verbouwd tot een vlaggend politiek mausoleum. De strekking liet niets te raden: de erfgenaam rouwt, in bewondering en roept op: stem nog éénmaal op Reagan, kies Lijst Bush.

Terwijl vele duizenden in Californië en Washington defileerden langs de kist met het stoffelijk overschot ontspon zich in het land een debat over de vraag welk bankbiljet, stadspark, gebergte en gebouw het meest geschikt zou zijn om naar de 40ste president van de Verenigde Staten te worden genoemd en zo mogelijk te worden verrijkt met zijn joviale aangezicht.

Alexander Hamilton, Thomas Jefferson en andere lang begraven Amerikaanse staatslieden zouden er goed aan doen zo'n gewiekste lobbyist in de arm te nemen waar Washington vol van is. Hun beeltenis op dollarbiljetten en munten wordt bedreigd. Geen vierkante inch is veilig voor de zoekende blik van bewonderaars van de vrijdag in Washington geëerde en in Californië begraven president. Mount Rushmore wordt al afgestoft.

Bill Frist, de leider van de Republikeinse meerderheid in de Senaat, wil het immense, vijfhoekige gebouw van het ministerie van defensie, het Pentagon, hernoemen naar Ronald Reagan. Het vlakbij gelegen National Airport heet al sinds 2002 `Ronald Reagan Washington National Airport'. Het grootste recente regeringgebouw in het centrum van de stad is het Ronald Reagan Building. In Ohio ligt een Ronald Reagan Highway, in New York een Ronald Reagan Boulevard.

Zeker zestig gebouwen, straten en bergen in het land dragen de naam van de man die van 1981 tot 1989 president was. Dat is lang niet genoeg voor veel Republikeinen. Een drijvende kracht achter deze visuele reaganisering van Amerika is Grover Norquist, voorzitter van het `Ronald Reagan Legacy Project', een volle dochter van zijn `Americans for Tax Reform'. De man die via het presidentschap van George W. Bush hard op weg is Amerika te bevrijden van de progressieve inkomstenbelasting, weet wat hij Reagan, de eerste belastingverlager, verschuldigd is.

Zijn rekensom is simpel. Aan oud-president John F. Kennedy (1961-1963) herinneren zeker 600 objecten, aan de eveneens vermoorde burgerrechtenleider Marten Luther King zijn minstens 800 plaatsen gewijd. Norquist: ,,Het idee dat het overdreven is meer te doen aan de nagedachtenis van Ronald Reagan is volstrekt ongefundeerd, tenzij de critici menen dat er ook te veel voor JFK of M.L. King is gedaan''.

Norquist legt graag uit hoe de wereld er nu uit zou zien als Ronald Reagan in 1981 Jimmy Carter niet had afgelost. ,,Zuidelijk Afrika en Centraal Amerika zouden we hebben verloren. Een communistische opstand zou Mexico bedreigen. Democratische senatoren zouden uitleggen dat het om voorvechters van sociale gerechtigheid gaat. Europa zou hebben aangepapt met de Sovjet-Unie en zijn gefinlandiseerd''.

Het Reagan Erfenis Project wil in ieder van de vijftig staten en ieder van de ruim 3000 `counties' in de VS een passend Reagan aandenken. Past dat monumentale eerbetoon niet meer bij de Sovjet-Unie dan bij een moderne democratie, vroeg ik Norquist, die een belangrijk coördinator is van de Republikeinse `leave us alone'-agenda (belastingverlaging, minder overheid, ongeremd particulier wapenbezit).

Norquist: ,,Er is alle verschil van de wereld tussen een vrij volk en een democratische volksvertegenwoordiging die besluiten democratisch gekozen leiders te eren en dictatoren die monumenten voor zichzelf bouwen. Het is volkomen gepast dat een volk van 280 miljoen mensen de grootste president van de twintigste eeuw wil eren. Dat is met de grootste presidenten van eerdere eeuwen ook gebeurd.''

Achter de discussie over blijvende herdenking van Ronald Reagan, ontspon zich deze week in Amerika een hoffelijk, maar fel debat over zijn werkelijke betekenis. In eigen kring werd vastgesteld hoe hij de Republikeinse partij, het land en de wereld ingrijpend heeft veranderd. Hij rekende immers af met het communistisch gevaar en zag in eigen land kans het idee ingang te doen vinden dat `de overheid het probleem is, niet een deel van de oplossing'.

George W. Bush en de zijnen sloten zich in januari 2001 vol overgave aan bij die benadering. Reagans mantel, die van de kloeke held jegens `evil empires' en `Big Government Democrats' dragen zij als een geuzenkleed.

John Kerry staakte deze week uit piëteit zijn campagne. Andere critici relativeerden de heldendaden van Reagan. Reagan weigerde het bestaan van aids te erkennen. Zijn beleid vergrootte de kloof tussen arm en rijk. Amerika had een decennium nodig om van zijn begrotingstekort te bekomen. Aldus probeerden zij de toe-eigening van Reagans nalatenschap door George W. Bush tot een minder risicovrije keus te maken.

András Szántó, nu verbonden aan Columbia University, schreef in The Los Angeles Times dat hij in 1983 als 19-jarige dienstplichtige in het Leger van de Hongaarse Socialistische Republiek met eigen ogen zag dat de dagen van het Evenwicht der Supermogendheden geteld waren. ,,De geliefde visie van Reagan als Sint Joris die in zijn eentje de vuurspuwende draak van het totalitarisme versloeg, is op zijn zachtst gezegd overdreven''.

De oorlog tegen het terrorisme is volgens opiniepeilingen nog steeds Bush's troefkaart, maar `Irak' is ook in de ogen van voorstanders een beperkt succes. Het gevaar bestaat dat George W. Bush bij het bestrijden van de brand iel afsteekt bij Ronald Reagan.

Ook als `Great Communicator' wint Reagan het van Bush. Tijdgenoten beschrijven dat hij met zijn grootste opponent in het Congres, Tip O'Neill, na gedane ruzie gezellig kon napraten. Reagan creëerde `Reagan Democrats'. De eerste `Bush Democrat' moet zich nog melden. Bush is niet de `vereniger' geworden die hij beloofde te zijn.

Voor Grover Norquist is het gevaar klein dat Reagans monument George W. Bush verplettert.

,,Nee, de huidige president is een Reagan Republikein. De lof én de kritiek voor Bush zijn exact de zelfde die Reagan oogstte. Kerry viel Reagan destijds al aan op zijn te agressieve buitenlandse politiek en belastingverlaging, precies wat hij Bush nu verwijt. Hij zat er toen naast, zoals hij er nu naast zit. George W. Bush zal worden herkozen op zijn belastingverlagingen, ondanks Dick Cheney's oorlog''.