Omroepen krijgen minder te zeggen

Het kabinet wil snel een grondige discussie over het omroepbestel. Mogelijk betekent dat de redding voor jongerenomroep BNN, maar zeker is dat niet.

Het opvallendste aan de kabinetsplannen voor de omroepen is dát die plannen er zijn. Het kabinet heeft gisteren de wens uitgesproken om twee jaar eerder dan gepland, al in 2008, te komen tot een ingrijpende herziening van het omroepbestel. Het grijpt daarmee in in de concessiewet uit 2000 die juist de bedoeling had Hilversum tien jaar rust te gunnen. En het kabinet spreekt de hoop uit dat, binnen een politieke constellatie die ingewikkeld te noemen is, überhaupt overeenstemming bereikt kan worden over het bestel.

Dat is bijzonder omdat vorige maand nog bleek dat regeringspartijen D66 en CDA lijnrecht tegenover elkaar staan in hun opvattingen over de omroepen. Beide partijen vinden dat het huidige bestel niet goed functioneert. Het is bureaucratisch en niet slagvaardig. Steeds minder mensen kijken. Voor belangrijke groepen als jongeren en allochtonen is onvoldoende aanbod. Maar voor de oplossing van de problemen kijken ze ieder een geheel andere kant op. D66-staatssecretaris Van der Laan wil dat het bestel centraler aangestuurd wordt. Omroepen moeten minder te zeggen krijgen over wat er wanneer op tv komt. Het CDA wil juist dat de omroepen en de leden meer te zeggen krijgen, want zij zorgen voor een pluriform aanbod op tv.

De eerste slag lijkt nu gewonnen door Van der Laan. Het kabinet heeft gisteren ingestemd met het voorstel om de omroepvoorzitters op korte termijn uit de raad van toezicht van de publieke omroep te halen. Zij krijgen daarvoor in de plaats zitting in een college van voorzitters. Dat mag op een aantal punten meebeslissen, maar de eindbeslissing wordt voortaan genomen door de leden van de raad van toezicht. Dat zijn onafhankelijke deskundigen van buiten Hilversum. Zo moet voorkomen worden dat omroepen nog langer in staat zijn vooral hun eigen belang te verdedigen in de raad van toezicht.

De tweede slag, eensgezindheid over een fundamentele herziening van het bestel, zal moeilijker zijn. Hoopvol kondigde het kabinet gisteren aan zo'n brede visie komend voorjaar te kunnen kunnen presenteren zodat al in 2008 het bestel aangepast kan worden. Een van de belangrijkste vragen die het kabinet moet beantwoorden is hoe omroepen moeten aantonen dat zij een achterban hebben. Nu gelden daarvoor verplichte ledentallen, maar Kamer en kabinet zijn het erover eens dat dat criterium alleen niet meer voldoende is. De gevestigde omroepen teren nog op de ledenbestanden die ze verwierven toen het lidmaatschap nog gekoppeld was aan de programmagids. Nieuwe omroepen zonder gids, zoals jongerenomroep BNN, halen allerlei toeren uit om toch voldoende leden aan zich te binden.

Staatssecretaris Van der Laan hoopt dat het verkorten van de komende erkenning (drie jaar in plaats van vijf) ook voor deze omroep de redding kan betekenen. De Senaat dreigde drie weken geleden een wetsvoorstel te verwerpen dat het verplichte ledental verlaagt van 300.000 naar 150.000. (BNN heeft er 224.000). PvdA en CDA waren van mening dat dit een gelegenheidswet was, die alleen beoogde BNN in het bestel te houden. Vooral de PvdA hamerde op de urgentie van een fundamentele discussie over de omroep. Die discussie nu, gaat er komen. De vraag is nu of de Senaat BNN de tijd wil geven de uitkomsten daarvan mee te kunnen maken.

In de Tweede Kamer is welwillend gereageerd op de plannen van Van der Laan. Tweede-Kamerlid Bakker (D66) noemde het een ,,ambitieus plan''. En ook de PvdA is blij dat dit kabinet de omroep al voor 2010 aan wil pakken. In Hilversum was men minder blij. De voorzitter van de raad van bestuur, H. Bruins Slot, liet weten dat de verkorte uitzendconcessie ,,contraproductief en demoraliserend'' is voor het proces van vernieuwing waar de publieke omroep al mee bezig is. Ook omroepvoorzitters, zoals die van de TROS en de AVRO, zijn ontstemd over de plotselinge onzekerheid.

En die onzekerheid wordt alleen maar groter, want mogelijk raken de omroepen ook nog dit jaar het monopolie op de programmagegevens kwijt. Staatssecretaris Van der Laan staat niet onwelwillend tegenover een initiatiefwet van D66 en VVD die dat regelt. Als dat gebeurt, kunnen ook anderen zoals uitgevers en kranten tv-gidsen gaan uitgeven. Voor het CDA is dit ,,bespreekbaar'' en de PvdA noemt het ,,geen principieel punt''. Wel wil de PvdA de mogelijkheid open houden dat de publieke omroep geld gaat vragen voor de programmagegevens.