Negen dagen op `Joschka Tour'

Zeventien optredens in negen dagen verzorgde minister Joschka Fischer. Hij weet dat `Europa' niet leeft. Maar hij doet wat hij kan. Er moet tenslotte gestemd worden.

Naast de ingang van muziekclub annex jeugdhonk Lindenpark staan tientallen groene windmolentjes strak in het gelid. Ze draaien niet. Als de campagnebus van de Groenen in de lommerrijke lanen van Potsdam-Babelsberg arriveert is het windstil en warm.

Joschka Fischer, minister van Buitenlandse Zaken van de grootste EU-lidstaat en boegbeeld van zijn partij komt om stemmen te werven voor de Europese verkiezingen. De `Joschka Tour'. Zeventien optredens in negen dagen. Van Frankfurt via Dresden naar Hamburg.

Fischer doet zijn best. Omdat hij in Europa gelooft, maar ook een beetje omdat het moet. Tijdens de Bondsdagverkiezingen in 2002 ensceneerde de toen nog slanke Fischer spektakel door in sportbroekje door Duitsland te joggen. Nu neemt hij, inmiddels rijkelijk volslank, dienstauto en bus. Efficiënte tijdsbesteding is belangrijker dan theater.

De muziektempel in Potsdam is goed gevuld. Zoals alle zalen waar Fischer optreedt. Hij spreekt dertig minuten uit de losse pols. Het wordt een college over Europa, gekruid met verwijzingen naar problemen in de regio en rake klappen aan het adres van politieke tegenstanders in Duitsland. Tijd voor vragen is er niet.

De minister legt uit dat men Europa zonder geschiedenis niet kan begrijpen, dat de Unie een antwoord is op geweld en racisme. ,,Hoe actueel dat is ziet men op de Balkan. Daar wordt nationalisme nog steeds gezien als een serieuze optie.'' De zaal blijft stil.

Snel legt Fischer een andere plaat op. ,,Het project Europa wil vrede bewerkstelligen.'' Het terrorisme bedreigt die vrede. ,,Terroristen zijn uit op een clash of civilisations. Dáár moeten we tegen optreden. Maar we mogen niet alle moslims tot zondebok maken. Als we ook maar een fractie van onze eigen waarden en onze grondrechten opgeven hebben we al verloren.'' Deze melodie valt beter bij het jonge publiek - applaus.

Fischer grijpt naar de grote hit in eigen kring, het Duitse verzet tegen de oorlog in Irak. Goede transatlantische betrekkingen zijn van essentieel belang voor de wereld, maar ,, samen een verkeerd besluit nemen vind ik geen goed idee.'' Als Edmund Stoiber (CSU) kanselier was geworden ,,stonden er nu Duitse soldaten in Irak.'' Applaus. ,,Juist omdat we de Europese geschiedenis kennen weten we dat geweld slechts het allerlaatste middel kan zijn. In Irak was dat niet zo.'' Nog meer applaus.

Meestal moest de verkiezingsrace in Duitsland het zonder emoties stellen. De aanloop naar de stembus was een adembenemend non-event. ,,De campagne heeft geen spektakel opgeleverd'', zei een lid van het SPD-presidium twee weken geleden. ,,En zal dat ook niet meer opleveren.'' De man kreeg gelijk.

Zelfs de eventuele toetredingsonderhandelingen met Turkije vermochten geen golven te slaan. Terwijl juist dat onderwerp indringende vragen over toekomst en wezen van de Unie met zich mee brengt. Bovendien is Turkije al maanden een twistappel in de Duitse politiek. Schröder en Fischer zijn, in principe, voor onderhandelingen. CDU en CSU zijn tegen. De CSU verkondigde die opvatting ook luid en duidelijk. En Fischer gaf antwoord. Maar vuurwerk bleef uit.

Het Europees parlement laat veel Duitsers koud. Peilingen voorspellen een lage opkomst, 70 procent van de Duitsers zegt geen interesse in Europa te hebben. De gemeente Berlijn had zelfs de grootste moeite om ambtenaren te vinden die op zondag de stemlokalen willen bemannen.

In negen van de zestien deelstaten wordt de aandacht bovendien opgeëist door regionale verkiezingen en gemeentelijke verkiezingen, die eveneens op zondag plaatsvinden. In het dorpje Vallendar, in de buurt van Koblenz, dingt voor het eerst een buitenlandse mee naar de positie van Oberbürgemeister. Monique Vergoossen-Ottevanger (42), geboren in de regio Eindhoven, woont sinds 1986 in Duitsland en komt nu uit voor de SPD. Het is de eerste keer dat inwoners van de EU in een andere lidstaat passief kiesrecht hebben bij gemeentelijke verkiezingen.

De oppositie ziet de verkiezingen vooral als een tussentijdse meting van het gebrek aan populariteit van het kabinet-Schröder. De opiniepeilingen ondersteunen die strategie. Het leeuwendeel van aanhangers van de oppositiepartijen stemt naar eigen zeggen tegen de bondsregering en niet voor het Europees Parlement. De christen-democraten kunnen volgens de Forschungsgruppe Wahlen rekenen op 49 procent van de stemmen, de Groenen op 10 procent. De SPD van Schröder komt niet verder dan 27 procent.

Fischer weet dat de verkiezingen niet leven. ,,Europa heeft één groot nadeel. De burgers begrijpen niet: wat betekent het voor mij?'' De EU is een geliefd doelwit voor spot en krijgt zelden waardering voor de prestaties die wel degelijk worden geleverd, zegt hij. Maar het is waar, veel mensen begrijpen niet welke beslissingen in Berlijn, welke in Potsdam en welke in Brussel worden genomen. De nieuwe grondwet moet aan die verwarring een einde maken.

Joschka Fischer rondt af met een vurig pleidooi om toch vooral te gaan stemmen. ,,U beslist over de toekomst van Europa!'' Hij krijgt er applaus en zonnebloemen voor. De minister duikt in de dienstauto, de `toekomst' springt op de fiets. De molentjes draaien nog steeds niet.