Meteorietinslag gaf langdurige afkoeling van de oceanen

De inslag van een meteoriet op aarde veroorzaakte 65 miljoen jaar geleden een mondiale afkoeling van de oceanen die mogelijk tweeduizend jaar heeft geduurd. Microscopische koudwaterorganismen konden zich gedurende deze mondiale oceanische winter vestigen in voorheen subtropische delen van de oceaan bij het huidige Tunesië. Geologen, onder wie dr. Henk Brinkhuis van de Universiteit Utrecht, leiden dat af uit de analyse van lagen gesteenten op de Tunesische fossiele vindplaats El-Kef (Geology, juni 2004).

Tegen het einde van het Krijt (kort voor het uitsterven van de dinosauriërs, ammonieten en vele andere organismen) maakte El-Kef, in het noordwesten van Tunesië, deel uit van de subtropische Tethys-oceaan, de watermassa tussen de supercontinenten Laurazië (in het noorden) en Gondwana (in het zuiden). Tot hun verrassing vonden de geologen in El-Kef vlak boven de gesteentelaag die het einde van het Krijt markeert twee soorten foraminiferen (micro-organismen met een kalkskelet dat is opgebouwd uit kamertjes in een spiraalvorm) die tot dan toe alleen in diepe koude wateren voorkwamen. Ze veronderstellen dat deze benthische foraminiferen, oceanische bodembewoners, vanuit noordelijke oceanen met koeler water mee zijn gemigreerd naar afkoelende subtropische zeeën.

Lagere watertemperaturen bij El-Kef zijn volgens de onderzoekers ook af te leiden uit gefossiliseerde cysten van dinoflagellaten. Cysten zijn capsules die deze eencellige alg vormt tijdens de voortplanting. De alg gebruikt ze voor overleving bij ongunstige omstandigheden. In het sediment dat bij El-Kef is afgezet na de inslag is te zien dat de warmte-minnende organismen die aan de oppervlakte leven het afleggen tegen de soorten die houden van koud water. Van de benthische foraminifeer Cibicidoides pseudoacutus hebben Brinkhuis c.s. bovendien relatief veel exemplaren gevonden met een linksdraaiend spiraalskelet. Eerder is vastgesteld dat de linksdraaiende variant van deze foraminifeer relatief meer voorkomt in koudere wateren – hoe dat komt is nog onduidelijk.

De mondiale winter die 65 miljoen jaar geleden intrad, is veroorzaakt door een wolk van sulfaten en stof die de atmosfeer is ingejaagd toen de meteoriet insloeg. Als gevolg werd de aarde naar schatting één à tien jaar verduisterd. Dit leidde volgens Brinkhuis c.s. tot een afkoeling van de oceanen die deze lage temperatuur lange tijd vasthielden. Op grond van de dikte van het sediment waarin de koudwaterminnende organismen voorkomen valt aan te nemen dat de mondiale winter die intrad na de inslag tweeduizend jaar heeft geduurd.