`Men bespreekt alles, behalve Europa'

De Europese verkiezingen in Italië zijn verworden tot een referendum over het fenomeen Silvio Berlusconi, zegt publicist Sergio Romano.

Schrijvend aan dit interview krijg ik een sms-je van het kantoor van premier Silvio Berlusconi. Hij roept me op te gaan stemmen. ,,Verkiezingen 2004. Men stemt zaterdag 12 van 15.00 tot 22.00 uur en zondag 13 van 7.00 tot 22.00 uur. Meenemen persoonsbewijs en kiespas.''

In heel Italië rinkelen de telefoontjes op dit moment. En de oppositie protesteert in de media. Ze spreekt van een ,,ongeoorloofde verkiezingsspot''.

De Europese verkiezingen vandaag en morgen zijn verworden tot een referendum over het fenomeen Silvio Berlusconi, zo beaamt Sergio Romano, publicist, ex-diplomaat en gezaghebbend commentator van de grootste Italiaanse krant, Corriere della Sera.

Premier Silvio Berlusconi is kandidaat voor het Europese parlement. Hij staat op alle verkiezingsposters in alle districten. Maar iedereen weet dat hij geen zitting zal nemen in dat parlement. Romano: ,,De verkiezingscampagne heeft hier iets surrealistisch.''

Naar verwacht zal de opkomst weer relatief hoog zijn in Italië. Niet vanwege het sms-je van de premier, maar omdat Italianen zich volgens Romano traditioneel verplicht voelen om bij verkiezingen hun loyaliteit aan hun partij te tonen. In 1999 was de opkomst 70,8 procent, veel hoger dan in Duitsland, Frankrijk of Groot-Brittannië. ,,Het is hier altijd politiek correct geweest om voor Europa te zijn. Eurofiel zijn was ook altijd een manier om je wantrouwen tegen de Italiaanse staat te uiten.'' De opkomst wordt verder gestimuleerd doordat er gelijktijdig ook lokale verkiezingen worden gehouden.

Ondanks de te verwachten hoge opkomst speelt Europa geen rol in de campagne, zegt Romano. ,,Men praat over alles, behalve over Europa. Men praat veel over wat de Italiaanse regering tot nu toe heeft gedaan of juist niet heeft gedaan. Men praat over Irak. Maar over wat het Europese parlement gaat doen, heeft men het bijna niet.''

De regering-Berlusconi is volgens Romano verzwakt. Het persoonlijk prestige en de autoriteit van premier Berlusconi zijn aangetast. ,,Berlusconi heeft de verkiezingscampagne aangegrepen om zijn zijn gezag te herstellen. Nog immer een goede communicator heeft hij geprobeerd om het bezoek van de Amerikaanse president Bush aan Italië, de bevrijding van de Italiaanse gijzelaars in Irak, en de VN-resolutie over Irak als zijn verdiensten te presenteren. Desondanks denk ik dat Forza Italia en Berlusconi zullen verliezen. Hoewel ook de linkse oppositie in grote problemen is.''

Berlusconi zal volgens Romano verliezen, vanwege zijn besluiteloosheid op enkele essentiële vlakken. Het begrotingstekort is niet teruggedrongen. De beloofde hervorming van het pensioenstelsel en de belastingverlagingen zijn niet doorgevoerd. De aangekondigde hervorming van het juridische systeem is beperkt gebleven tot enkele wetswijzigingen die nodig waren om Berlusconi zelf uit de juridische problemen te helpen.

De successen van de regering wegen daar volgens de Italianen niet tegenop: gedeeltelijke flexibilisering van de arbeidsmarkt, waardoor de werkloosheid in Italië is afgenomen; hervorming van het onderwijssysteem, waardoor de leerplicht is verhoogd tot achttien jaar; en de aanvang van grote infrastructurele werken zoals tunnels, hogesnelheidslijnen en bruggen.

Mocht Berlusconi fors verliezen, dan moet hij aftreden, zo heeft ex-premier Massimo D'Alema, voorzitter van de grootste oppositiepartij Democraten van Links gezegd. ,,Een drogredenering'', meent Romano. ,,Ik vind dat de Europese verkiezingen gescheiden moeten blijven van de nationale verkiezingen.''

Een eventueel verlies van Berlusconi zal volgens hem geen directe consequenties hebben. ,,Berlusconi heeft absoluut niet de intentie om af te treden. En niemand mag dat van hem eisen, omdat het politiek en constitutioneel gezien niet aan de orde is.''

Maar een nederlaag van Berlusconi zal waarschijnlijk wel leiden tot een zeer levendige discussie binnen de centrum-rechtse regeringscoalitie. ,,Zoals na elke nederlaag zal het resultaat worden onderzocht, zal men elkaar onderling de schuld van het verlies in de schoenen schuiven. Berlusconi zal daardoor erg worden verzwakt. En als dergelijke discussies eenmaal een aanvang nemen is het altijd erg moeilijk te voorzien hoe die zullen aflopen. Het kan zeer negatieve effecten hebben. Het kan bijvoorbeeld leiden tot een stoelendans in de regering, precies wat Berlusconi niet wil.''

Terwijl ik een punt wil zetten achter dit interview, krijg ik een mailtje van de centrum-linkse coalitie ,,Verenigd in Olijf'', ook wel Lijst Prodi genoemd: ,,Ze [de regeringspartijen, red.] beloofden een belastingverlaging van 12 miljard euro vóór de verkiezingen, maar werken aan een plundering van 8 miljard euro erna. Stem: `Verenigd in Olijf'.''