Het cement tussen de stenen

Het Nederlands elftal heeft Jan Wouters herenigd met Dick Advocaat. De oud-speler van Ajax, PSV en Bayern München springt in de bres voor de veelgeplaagde bondscoach, die als een rode draad door zijn carrière loopt.

Precies tien jaar geleden, tijdens het WK voetbal in de Verenigde Staten, fungeerde de voetballer Jan Wouters als verlengstuk van Dick Advocaat die toen zijn eerste periode als bondscoach doormaakte. Op het EK in Portugal is de geboren Utrechter als assistent-trainer wederom een belangrijke secondant op het veld, maar dan in de trainingspartijtjes waarin hij een nagenoeg volwaardige medespeler is tussen de hedendaagse toppers. Zo lang hij het vol kan houden doet hij mee, meestal als centrale verdediger. ,,Want zelf voetballen is nog altijd het leukste dat er is. Zeker als je dat op dit niveau kan doen. De spieren worden wel wat stijver. Veel lopen en kort dekken wordt ook wat moeilijker. Maar het zou ook een schande zijn voor het team als dat niet zo was.''

In die onderlinge wedstrijdjes is Wouters een aantal zaken opgevallen. ,,Ik zit er nog maar kort bij. Zelfs in ontspannen partijtjes wordt er met overgave getraind. Aan de inzet en scherpte van de spelers ligt het niet. Wat ik wel mis is dat de spelers elkaar coachen. Binnen de groep van het WK in 1974, dat ik volgde als toeschouwer, en die van het EK in 1988, dat ik zelf meemaakte, werd er meer gepraat in het veld. Die spelers waren een stuk harder voor elkaar dan nu. Van Basten, Gullit en Koeman accepteerden dat van elkaar. Want je had een gezamenlijk belang, je wilde kampioen worden. Rijkaard vroeg mij zelfs altijd voor de wedstrijd: `houd me scherp, houd me wakker'. Frank kon soms lopen te dromen in het veld. Hij wist dat ik dan op een onbehouwen manier tegen hem te keer ging. Maar hij kon veel hebben.''

Dat de internationals elkaar te weinig corrigeren, of te lief zijn voor elkaar, heeft hij al eens ter sprake gebracht. ,,Het is misschien iets van deze tijd. Als het goed gaat hoeft het niet te gebeuren. Juist als het tegenzit, heb je elkaar nodig. In deze selectie wil iedereen graag, iedereen is er mee bezig. Qua talent verschilt deze groep niet zoveel met het Nederlands elftal van 1988. Maar er mag best harder worden opgetreden. Als iemand verzaakt moet je hem terecht kunnen wijzen.''

De exponent van een gouden generatie die zijn hoogtepunt beleefde op het EK van 1988 (,,passje op Van Basten bij het winnende doelpunt tegen Duitsland was natuurlijk het mooiste moment'') werd door Dick Advocaat als laatste toegevoegd aan de technische staf van Oranje. De bondscoach wilde Wouters als opvolger van Ruud Gullit voor het jeugd-WK van 2005 in Nederland. Maar de inmiddels 43-jarige oud-international gaf er de voorkeur aan elke dag met spelers op het veld te staan en tekende voor een jaar bij als rechterhand van manager Alex McLeish bij Glasgow Rangers. Als de juiste club zich aandient wil hij overigens best terugkeren naar Nederland. Pas toen Foppe de Haan bereid werd gevonden de vacature Gullit op te vullen en de assistent van Advocaat derhalve op projectbasis voor Portugal kon worden aangetrokken, kwam de weg alsnog vrij voor Wouters naar Oranje.

Eigenlijk was het een logische gang van zaken dat Advocaat in Wouters de ideale aanvulling zag van zijn staf. De momenteel veelgeplaagde bondscoach loopt als een rode draad door de carrière van de zeventigvoudige ex-international. Wouters maakte kennis met zijn alter ego toen hij als jonge voetballer doorbrak bij FC Utrecht. Advocaat verkeerde in de herfst van zijn loopbaan als actieve voetballer. ,,We hadden vrij snel een goed contact. Niet alleen op het gebied van voetbal, maar ook privé. Hij zag als speler iets van zichzelf in mij. Beiden waren we middenvelders, beiden karaktervoetballers. Wat betreft uitstraling zijn er ook overeenkomsten. Wij komen beiden nogal nors over. Dat is slechts de buitenkant. In werkelijkheid zijn we helemaal geen chagrijnen. Ik werd altijd gezien als de ideale prof. Maar ik ben op mijn dertigste gaan roken en vond als voetballer ook een cafeetje wel aardig. Desondanks leefde ik wel serieus voor mijn vak.''

Advocaat voetbalde slechts een jaar in De Galgenwaard, maar kon Wouters in die korte tijdspanne wegwijs maken in het profmétier. De kracht van de latere Ajacied was zijn positiespel en daar heeft Advocaat zeker een bijdrage aan geleverd. ,,Met een paar aanwijzingen kon hij je net een beetje de goede richting in duwen. Zoals ik in die periode ook profijt heb gehad van andere ervaren voetballers die bij FC Utrecht kwamen voetballen. Willem van Hanegem speelde er een jaar, Leo van Veen wat langer en ook met Gerard van der Lem heb ik nog samen gevoetbald.''

Later werden Wouters en Advocaat na allerlei omzwervingen opnieuw met elkaar herenigd. Maar dan in een andere relatie. Wouters maakte Advocaat mee als trainer van PSV, als bondscoach van het Nederlands elftal en, toen hij eenmaal zelf het ambt van trainer bekleedde, als `manager' en technisch directeur bij Glasgow Rangers. Voordat Advocaat de (geleidelijke) overstap maakte van de Schotse club naar Zeist bood hij Wouters dus een kans zijn trainersloopbaan weer te vervolgen na een mislukte periode (december 1998-maart 2000) als hoofdcoach bij Ajax. In de Arena was Wouters als opvolger van Morten Olsen door het toenmalige bestuur Van Praag in het diepe geworpen en na verloop van tijd kopje onder gegaan. ,,Ik was er nog niet aan toe'', beaamt hij nu. ,,John van 't Schip en Frank Rijkaard maakten hetzelfde mee. We hebben niet de goede weg bewandeld en daar heeft Marco van Basten lering uit getrokken. Hij kiest voor een geleidelijke opbouw. Het was niettemin voor mij een heel leerzame periode. Het leverde mij wat levenservaring op.''

Advocaat stak Wouters in 2001 de helpende hand toe vanuit Glasgow en gezien hun verleden is het niet verwonderlijk dat hij zich nu vierkant opstelt achter de bondscoach, die na de nederlaag in het oefenduel met de Ieren onder vuur is komen te liggen. De eerste aanval kwam trouwens nog voor de EK-ouverture in de Arena, van Co Adriaanse. In Voetbal International verklaarde de AZ-trainer dat Oranje onder Advocaat nooit Europees kampioen kan worden. Advocaat, Van Lingen en Wouters zegden deze week hun lidmaatschap op van de Coaches Betaald Voetbal (CBV) omdat ze vonden dat de belangenvereniging te lankmoedig zou zijn opgetreden tegen Adriaanse. ,,Ook Co heeft zich gecommitteerd aan een code; je levert als lid van de CBV in het openbaar geen kritiek op een collega. Je mening geven over het Nederlands elftal, prima. Maar niet op de man spelen. Ik vind het respectloos en oncollegiaal wat Co heeft gedaan. En wie is hij dan wel? Hij heeft bij Willem II en AZ aardig werk geleverd. Nou ja, bij AZ is hij toch niet verder gekomen dan een vijfde plaats in de competitie. Ik vind dat Foeke Booy (trainer FC Utrecht, red.) met zijn prestaties in het bekertoernooi betere resultaten heeft geboekt. Maar hem hoor je niet.''

Kort voor zijn vertrek naar Portugal zag Wouters tot zijn grote ergernis op televisie (RTL 5) een soort tribunaal dat bijna unaniem de kwaliteiten van bondscoach Advocaat in twijfel trok. ,,Ik zag een meneer uit de jury van Idols (Erik van Tijn, red.) die het Nederlands elftal vergeleek met een popgroep. Hij vergat even dat er in het voetbal altijd nog een tegenstander is. Ga nou niet oordelen over een onderwerp waar je niets van afweet. PvdA-leider Wouter Bos zat ook in dat programma. Wat deed die man daar? En nu moeten we zelfs de mening aanhoren van Rob Oudkerk.''

Ook heeft Wouters geen goed woord over voor analyticus Jan Mulder, de oud-voetballer die zich bij Barend&Van Dorp dagelijks hard uitlaat over Advocaat (,,Ze moeten hem ophangen en stenigen''). Schamperend: ,,Mulder hoor ik steeds zeggen dat hij passie mist bij de spelers van het Nederlands elftal. Maar ik weet van mensen van Ajax dat hij een van de meest luie spelers was die ze ooit hebben gehad. Hoe is het dan mogelijk dat hij anderen gebrek aan passie verwijt? Belachelijk!''

Het stoort Wouters dat de aanpak van Advocaat om een ander systeem uit te proberen dan een speelwijze met vleugelspitsen door velen is weggehoond. Met 4-4-2 en de vermaledijde ruit op het middenveld heeft de `kleine generaal' in de optiek van Wouters juist bewezen dat hij geen conservatieve coach is. ,,Clubs die momenteel veel succes hebben, zoals Porto, Werder Bremen en Monaco, spelen ook op deze wijze. Je hebt verder te maken met flankspelers als Overmars en Van der Meyde die dit seizoen weinig wedstrijden hebben gespeeld. En spitsen als Van Nistelrooy, Makaay en Van Hooijdonk die een succesvol seizoen achter de rug hebben. Waarom dan niet een systeem uitproberen in de wetenschap dat je altijd kunt terugvallen op 4-3-3? Advocaat heeft hier goed over nagedacht en durf getoond door dit uit te proberen.''

De vraag dringt zich dan vervolgens op waardoor het experiment jammerlijk mislukte en nederlagen werden geleden tegen België en Ierland. Oranje bleek de speelwijze niet te kunnen uitvoeren. Er stonden geen leiders op die de ploeg over het dode punt heen hielpen. Met zo'n constatering raak je óók een gevoelige snaar bij Wouters. En probeer al helemaal geen vergelijking te trekken met zijn generatie. ,,Ruud Gullit was misschien naar buiten toe de leider. In het veld waren er vier, vijf andere spelers die het voortouw namen. Maar echte leiders? Waar waren die dan in 1990 op dat dramatische WK? We hadden een grote leider (Marco van Basten, red.) die in 1992 op het EK een beslissende penalty miste en het nu ook allemaal beter weet. Van Breukelen blaast als analyticus bij SBS6 eveneens hoog van de toren over gebrek aan passie. Ze maken allemaal dezelfde fout door te roepen dat vroeger alles hosanna was. Alleen omdat wij toevallig met wat geluk in 1988 kampioen zijn geworden.

,,Over de generaties van '74 en '88 wordt veel geïdealiseerd. Ik irriteer me daaraan. Zij kwalificeerden zich ook altijd met veel moeite. Die geweldige ploeg van '74 nam deel aan het WK door een buitenspelgoal tegen België. Het elftal van 1978 had op het WK geluk tegen Schotland. Gullit mist nu ook de juiste mentaliteit bij de jongeren van onder de negentien jaar. Waar was die bij hem in 1990? Ook nergens.''

Hij heeft waardering voor de jeugd in de huidige Oranjeselectie. ,,Het is geweldig dat Ajax het toch maar weer voor elkaar heeft gekregen deze spelers te laten doorstromen. Het zegt iets over hun jeugdopleiding. Maar voor Van der Vaart, Sneijder en Heitinga geldt: ze moeten allemaal nog groeien. Je mag van hen niet verwachten dat ze geen fouten maken. Sneijder speelt pas een jaar op het hoogste niveau. Het is belangrijk dat Wesley een lange pass durft te geven. Van de tien ballen zal hij ze echter niet allemaal panklaar neerleggen.''

Jantje Beton werd Wouters wel genoemd. Of: het cement tussen de stenen bij Oranje. Nu moet hij Advocaat ondersteunen bij een loodzware klus. Hij heeft de Hagenaar in de loop der jaren niet zien veranderen. ,,Hij is nog even bezeten van voetbal als altijd. Ja, Dick kan wel eens uit zijn vel springen zoals de afgelopen dagen. Maar dat komt toch vooral doordat hij zich persoonlijk voelt aangevallen.''