Een file in Irak is geen goed teken

Een file in Irak is meestal geen goed teken. De autowegen zijn door Saddam Husseins bewind ruim ontworpen en sinds de bezetting worden de bermen ook gebruikt als er moet worden ingehaald. Er is dus ruimte genoeg. Een verkeersopstopping buiten Bagdad wordt bijna altijd veroorzaakt door boze Amerikaanse soldaten op wie net een aanslag is gepleegd. Net na het stadje Mahmoudieh, 30 kilometer buiten de Iraakse hoofdstad, rijden we er midden in.

Een grote brij vervoersmiddelen wacht opgefokt totdat er ergens in de verte iets gebeurt. Vrachtwagens met hoge assen kijken neer op Koreaanse Besta minibusjes, vergane pick-up trucks staan vlak naast nieuwe Mercedessen.

Chauffeur Ahmed stuurt behendig door de bermen naar het begin van de file, alwaar een Amerikaanse Humvee terreinwagen dwars de weg blokkeert. Verderop staat een colonne tankwagens, die zojuist van de nabijgelegen opslagplaatsen zijn vertrokken op weg naar het zuiden. De soldaten communiceren in een versie van gebarentaal met de bestuurders. Eén houdt zijn vuist gebald in de lucht, als een soort boze Indiaan. Een ander geeft met korte, robotachtige armbewegingen aan dat er moet worden gestopt. `Back off!', roept hij.

Niemand durft voorbij een denkbeeldige streep te rijden, automatisch gevormd op ongeveer twintig meter afstand van de Amerikaanse voertuigen. Deze veiligheidsbuffer is het nationale compromis geworden sinds bommen langs de weg en granaatwerpers het op de soldaten hebben voorzien: `comfortzone' noemen de Amerikanen het.

Het comfortniveau in de file wordt kleiner en kleiner terwijl minuten verstrijken en opgaan in kwartieren. De zon brandt op de autodaken, ramen zijn volledig opengedraaid, mannen zitten in de korte schaduw van vrachtwagens en bussen. Het is zeker 45 graden. Er staat geen wind.

Dan, plotseling, is er het opspringen van chauffeurs, beweging in de verte en hoop op een einde. De Humvee's rijden weg. Een dolle race naar voren begint als de auto's zich allemaal tegelijk vooruit wurmen. Na tweehonderd meter vouwt de horde zich weer in een denkbeeldige auto-trekharmonica. Een Amerikaanse soldaat duikt op en houdt de meute tegen. Als enkele gefrustreerde waaghalzen inbreuk maken op zijn `comfortzone' twijfelt hij niet en vuurt enkele malen in de lucht. De waaghalzen keren snel hun auto's weer om, om braaf op de juiste weghelft plaats te nemen. Even later wordt duidelijk waarom de weg moest worden vrijgemaakt, de colonne tankwagens is ook omgedraaid en keert terug naar de basis.

De file verandert in een soort mobiele bazaar waarvan de winkels steeds op andere plaatsen hun deuren weer opengooien. De man met de Nissan autobus bomvol met meloenen draait een aardig winstje. De verkoper van `Brilliant' sigaretten geeft een openluchtcollege over het teergehalte van zijn product. Omdat hij ook gratis sigaretten uitdeelt, heeft zich een hele menigte rond zijn oude Volkswagenbus verzameld.

Terwijl de mannen elkaar tevreden op de schouders slaan bij het ontvangen van de gratis sigaretten, kijken moeders bezorgder en bezorgder naar hun kroost. Een klein meisje in de auto naast ons is rood van de hitte en aan het huilen. Een jongetje verderop heeft zich verschanst onder de grote wielen van een vrachtwagen. Een vader loopt nerveus heen en weer met een wel hele jonge baby. Hij staat in het enige streepje schaduw dat hij kan vinden. Als we hem uitnodigen in onze auto met airconditioning stapt hij direct in. Het kind voelt gloeiend heet aan en kwijlt onophoudelijk. Tolk Shamil moppert dat de Amerikanen dagelijks meer vijanden kweken door op zo'n manier met de Irakezen om te gaan.

Een uur later worden de bestuurders inderdaad opstandig. Verscheidene mensen schieten boos in de lucht, waardoor de kinderen nog harder gaan huilen. Amerikaanse ambulancehelikopters vliegen over – een teken dat er verderop waarschijnlijk een aanslag is geweest – de reden van het oponthoud. Dan klinkt een doffe dreun van een explosief, waarna Shamil zijn handen in de hemel heft en zegt dat het een explosief van de rebellen was en we nu allemaal gestraft worden door de Amerikanen en waarschijnlijk nog langer in de file moeten staan.

Twintig minuten later – totaal drie uur na het begin van de file – is er weer consternatie. Iemand heeft een pamflet van de Amerikanen gekregen. ,,De weg is tijdelijk gesloten'', staat er te lezen in het Arabisch en het Engels. ,,Heb geduld. Probeer een alternatieve route. De terroristen saboteren uw leven. Lang leve Vrij Irak!''