De smeerolie van het ontslagrecht

Minister Zalm wil de duur en hoogte van de WW-uitkering beperken. Die zou misbruikt worden als vervangend vroegpensioen. ,,Dat moet Zalm eerst maar eens bewijzen.''

Bezuinigen op de motorolie van je auto. Geen garage zal het adviseren. Minister Zalm van Financiën kwam afgelopen week met een voorstel dat er volgens arbeidsrechtdeskundigen sterk op leek. De bewindsman wil de duur en de hoogte van de WW beperken.

Volgens arbeidsrechtadvocaat Joost Berculo zou de flexibiliteit van de arbeidsmarkt door de maatregel in gevaar komen. ,,De WW is het smeermiddel van de flexibele arbeidsmarkt. Als Zalm zijn zin krijgt, zitten alle advocaten die voor werkgevers optreden met de handen in het haar.''

De advocaat van het Utrechtse kantoor Berculo Van Kalmthout, treedt zowel voor werkgevers als voor werknemers op. Volgens hem zal het veel moeilijker worden om mensen te ontslaan als de WW omlaag gaat. ,,Dan is er geen regeling meer te treffen. Veel meer ontslagen zullen dan bij de rechter worden uitgevochten, omdat werknemers zich zullen vastklampen aan hun baan.'' En dat maakt reorganisaties weer duurder.

Dit kabinet neemt het stelsel van sociale voorzieningen in Nederland op de schop. De ingrijpende maatregelen zijn volgens het kabinet noodzakelijk om de gevolgen van de vergrijzing betaalbaar te houden en de arbeidsproductiviteit op te schroeven. Eerst waren de ouderen (prepensioen) en arbeidsongeschikten (versobering WAO) aan de beurt. Nu de werklozen.

De werkloosheidsuitkering mag van Zalm niet worden gebruikt als alternatief voor het verdwijnende prepensioen. Vorig jaar werd daarom al de WW-vervolguitkering van twee jaar afgeschaft. Deze uitkering op bijstandsniveau stelde oudere werknemers in staat de periode tussen het aflopen van de WW, die maximaal vijf jaar duurt, en het pensioen te overbruggen. Nu stelt Zalm voor de hele werkloosheidsuitkering te beperken in duur en in hoogte.

Arbeidsrechtadvocaten vinden de wens om misbruik te voorkomen onvoldoende rechtvaardiging voor het snoeien in de regeling. Volgens Berculo is het heel gebruikelijk dat de WW wordt gebruikt als basis van collectieve ontslagregelingen en individuele afvloeiingen. ,,Het eerste wat je bij een collectief ontslag – waarbij ook oudere werknemers weg moeten – controleert, is de pensioenleeftijd en welke inkomensbrug naar het pensioen mogelijk is. De WW is daar het fundament van.'' De simpelste oplossing is om het inkomen van de oudere werkgever tot het pensioen op peil te houden. Dat is voor de werkgever vooral voordelig voor werknemers die minder dan zo'n 3.700 euro bruto per maand verdienen. De maximale WW-uitkering is 70 procent van dit bedrag. ,,De werkgever hoeft dan maar 30 procent aan te vullen om het volledige loon te kunnen garanderen.'' Berculo schetst de situatie van een oudere werknemer die vlak voor zijn pensioen zit. ,,Het kost 3,6 maandsalarissen per jaar om die zijn oude loon te garanderen: 12 maal de aanvulling van 30 procent.''

Deze praktijk is volgens Berculo geen misbruik van de WW. ,,Werknemers betalen hun hele loopbaan WW-premie om zich tegen precies dit risico te verzekeren.'' Dat wil niet zeggen dat de WW-regeling nooit als verkapte oudedagsvoorziening wordt gebruikt. ,,Er zijn natuurlijk wel oudere werknemers die de WW ingaan omdat ze zelf weg willen, maar 90 procent vertrekt omdat ze dat van de werkgever moeten.''

Ook volgens advocaat Ferdinand Grapperhaus staat helemaal niet vast dat er veel misbruik van de WW wordt gemaakt, zoals Zalm suggereert. ,,Dat moet hij dan eerst maar eens aantonen'', zegt de partner van het advocatenkantoor Allen & Overy. In elk geval moet de uitkerende instantie, het UWV, door controle misbruik voorkomen. Als het niet om onvrijwillig ontslag gaat, heeft de werknemer geen recht op WW.

Het voorstel van Zalm is bovendien in tegenspraak met de plannen van minister De Geus (Sociale Zaken) om ontslag van oudere werknemers eenvoudiger te maken, stelt Grapperhaus vast. Een effect van de voorgestelde maatregel van Zalm is dat het duurder zal worden om oudere werknemers te ontslaan. De Geus kondigde vorige maand juist aan de regel dat werknemers die het laatst in dienst zijn gekomen, het eerst moeten worden ontslagen, te versoepelen. ,,Ik ben het daar helemaal mee eens, maar de consequentie van die voorstellen is wel dat er meer ouderen de WW ingaan. Het werk is er gewoon niet meer, dus worden er werknemers ontslagen. Dat is precies waar ze voor verzekerd zijn: het risico van werkloosheid.''

    • Elsje Jorritsma