Chailly groots gehuldigd

Na zestien jaar vertrekt Riccardo Chailly uit het Concertgebouw naar het Gewandhausorchester en de opera in Leipzig. Gisteren dirigeerde hij zijn officiële afscheidsconcert.

Riccardo Chailly kreeg gisteravond minutenlange ovaties, bravogeroep en luid gejuich na zijn laatste optreden in het Amsterdamse Concertgebouw als chef-dirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest, dat voor hem applaudisseerde. Het concert met de Negende symfonie van Gustav Mahler werd bijgewoond door koningin Beatrix en was rechtstreeks te volgen via tv, Radio 4 en een videoscherm op het Museumplein, waar voor het Concertgebouw tribunes waren opgesteld.

Mahlers Negende symfonie, die dit seizoen vijf keer eerder op het programma stond, werd door Chailly bij deze gelegenheid op briljante wijze nog verder uitgediept en kreeg een exceptioneel intense en emotionele uitvoering. De `reis naar het einde', zoals Mahlers laatste voltooide werk kan worden geïnterpreteerd, begon mild-gevoelig en eindigde anderhalf uur later in haperende stiltes, die aarzelend vergleden in het eeuwige niets. Zoveel indruk maakte dat beklemmende slot dat er aanvankelijk niet eens een applaus ontstond.

Tussen begin- en slotpassages klonk een magnifiek gespeelde uitvoering, heftig en scherp geprofileerd, met her en der verpletterende, soms ongehoord macabere effecten en spetterende orkestrale explosies. Het notenbeeld werd op fenomenale wijze opengelegd door de analyticus Chailly, die hier een van zijn vele kwaliteiten demonstreerde en speelde met de klank, van desolaat kil tot gloeiend warm.

Het concert kwam aan het einde van een dag waarop Chailly van vele kanten werd gehuldigd. 's Morgens werd hem op het podium van het Concertgebouw door tal van sprekers lof toegezwaaid voor een zestienjarig chef-dirigentschap dat in de geschiedenis van het orkest van uitzonderlijk karakter was. Hij zette tradities op eigen wijze voort en dirigeerde ook veel eigentijdse muziek.

Bestuursvoorzitter Maarten van Veen, orkestdirecteur Jan Willem Loot en orkestlid Jan Kouwenhoven prezen Chailly voor zijn compromisloze inzet, zijn enthousiasme en zijn doorzettingsvermogen, ook in moeilijke periodes. ,,Chailly vertrekt in triomf'', zei Loot, ook duidend op het enorme succes van de Don Carlo-voorstellingen die Chailly nog tot het eind van deze maand leidt bij de Nederlandse Opera in het Amsterdamse Muziektheater. Ook Peter Ruzicka, oud-artistiek adviseur en nu intendant van de Salzburger Festspiele, roemde Chailly om zijn discipline en zijn speelplezier.

Chailly, die dirigent wordt in Leipzig maar tezijnertijd terugkeert als gastdirigent, werd overladen met blijken van erkening. Zo kreeg hij onder andere van burgemeester Cohen de zilveren medaille van de stad Amsterdam. Vriendenvoorzitter Gerlach Cerfontaine kwam met een Liber amicorum met 450 bijdragen. Ook kreeg Chailly de eerste exemplaren van een dvd met Puccini's drieluik Il trittico, en een box met dertien cd's met radio-opnamen uit de afgelopen zestien jaar.

Chailly zelf zei in een slotwoord dat hij het orkest `al' antica' – op ouderwetse wijze – had willen leiden en loofde de inzet en flexibiliteit van de Amsterdamse musici.