Het plankje Jezus herlezen

Sommige boeken vallen vooral tegen door hun misplaatste pretentie. De Jezus-biografie van de historicus Lambert Giebels is zo'n boekje. Op zich is het een aardige, algemene introductie op de historische Jezus-figuur, met als weinig verrassende conclusie dat deze man een gedreven joodse prediker annex magiër was die door zijn kritiek op de joodse wet in de problemen raakte met het joods-Romeinse establishment en daarbij het leven liet.

Giebels – biograaf van Beel en Soekarno – schrijft goed genoeg en geeft voldoende interessante weetjes voor een aangename lezing. Er zijn wel slechtere boeken over Jezus verschenen. Maar door de vele kleine vergissingen, de geringe kennis van het bronnenmateriaal en de weinig diepgravende bespreking van mogelijk alternatieve visies op Jezus, is dit niet te beschouwen als een wetenschappelijk werk. Bron- en literatuurverwijzingen zijn er nauwelijks. Toon en literatuurlijst van het boek doen vermoeden dat Giebels het plankje `Jezus' in zijn boekenkast heeft herlezen en verder in een boekwinkel lukraak wat modernere boekjes heeft aangeschaft. En omdat Giebels zich wèl voortdurend presenteert als schrijver van een wetenschappelijke biografie gaat dat storen, en erger nog: vervelen. Het is jammer dat Giebels, die zich in de inleiding typeert als een niet-rancuneuze culturele katholiek, niet een veel persoonlijker getint verhaal heeft geschreven. Want wat fascineert nou zo in Jezus?

Van relevante moderne Jezusvorsers als E.P. Saunders, Geza Vermes en Bart Ehrman (ik noem er maar een paar) ontbreekt ieder spoor, evenals bijvoorbeeld een echte bespreking van wat nu eigenlijk dat `koninkrijk der hemelen' was. Want die kern van Jezus' prediking ligt `buiten het domein van de historicus', volgens Giebels. Nietemin denkt hij niet dat Jezus een revolutionair is geweest. Uiteindelijk heeft Jezus zich wel als `messias' beschouwd volgens Giebels, maar waarom dat messiasschap geen wereldlijke machtspretentie inhield, wordt niet duidelijk.

Dat Giebels schrijft dat Jezus het beroemde `Vade retro Satanas!' (`Ga terug, Satan!') tegen de duivel heeft geroepen, is zo vreemd dat het wel een vergissing zal zijn (het interessante is juist dat Jezus het zei tegen zijn hoofddiscipel Petrus, in Markus 8:33). Maar dat hij er zomaar vanuit gaat dat het Johannes-evangelie daadwerkelijk is geschreven door de discipel Johannes is een historicus onwaardig. Dat Giebels werkelijk denkt dat een fragment van INRI-bordje van Jezus' kruis is teruggevonden, kan ik echt niet geloven.

Het is leuk dat hij een unieke beschrijving van Jezus citeert : `Niet meer dan drie el [1,5 m], krom, een lang gezicht, een lange neus, aaneengesloten wenkbrauwen, bijna kaal, donker van huid, ziet er voor zijn leeftijd oud uit'. Volgens Giebels is deze weinig vleiende beschrijving `mogelijkerwijs gebaseerd op het politierapport van Jezus' latere proces' en terug te vinden in `Byzantijnse citaten uit een verloren versie van de Oude geschiedenis der joden' van Jezus' bijna-tijdgenoot Flavius Josephus. Wie deze vage verwijzing gaat uitpluizen ontdekt dat het hier gaat om een nogal omstreden citaat van een achtste-eeuwse aartsbisschop van Kreta, Andreas Hierosolymitanus, die – verkeerd vertaald – schijnt op te duiken in een Duitse Jezus-studie uit 1931, waaruit kennelijk nog altijd geciteerd wordt. Giebels zelf geeft geen bronvermelding. Wie wetenschappelijke pretentie heeft, mag zoiets natuurlijk niet zo losjes noemen. Al blijft het leuk.

Lambert J. Giebels: Jezus. Een biografie. Bert Bakker, 224 blz. €16,95