Duivelse uitvinder van de soul

De gisteren overleden Ray Charles was al zo lang een instituut in de popmuziek dat hij in veler gedachten veel ouder was dan hij in werkelijkheid werd: 73 jaar. De laatste decennia van zijn leven dook hij als de nooit ouder wordende en altijd breed lachende levende legende regelmatig op in reclames, speelfilms en op het North Sea Jazz Festival. Hier bracht hij steevast al zijn beroemde nummers uit zijn grote, eclectische oeuvre en vergat hij nooit `Georgia On My Mind' te spelen.

Vorig jaar maakte Charles nog de dvd Ray Charles Celebrates A Gospel Christmas, een registratie van een concert waarop hij iets deed dat hij nooit had gedacht te doen: in het openbaar gospel zingen. Bijna een halve eeuw eerder had Ray Charles volgens religieuze zwarten de gospel verkracht door het maken van `I Got A Woman'. Het was een `duivelse' bewerking van een oud gospelnummer: Charles had eenvoudigweg de religieuze tekst vervangen door een liefdestekst en de begeleiding door een rhythm `n' blues-arrangement. Volgens veel pomuziekhistorici riep Charles met `I've Got A Woman' een nieuw genre in het leven: soul. Maar zelf zag Charles dat anders: ,,Soul is wat zwarten zingen wanneer ze niets opgedrongen krijgen. Ik heb spirituals gezongen sinds mijn derde, en ik luisterde al net zo lang naar de blues. Wat lag dus meer voor de hand dan die twee met elkaar te combineren?'

Charles maakte `I've Got A Woman' in 1954 voor Atlantic, het beroemde New Yorkse label waarvoor hij in 1959 ook een van zijn beste nummers opnam: `What'd I Say'. Hierin is de kerk nog nadrukkelijker aanwezig, en worden Charles' grommen, kreunen en schreeuwen steeds beantwoord door zijn extatische achtergrondzangeressen, de Raeletts.

Charles had al een behoorlijke carrière in de muziek achter de rug toen hij bij Atlantic terechtkwam. Nadat de in Albany, Georgia geboren Raymond Charles Robinson op 7-jarige leeftijd blind was geworden, werd hij naar een muziekschool voor blinden in Florida gestuurd. Daar kreeg hij onderricht in allerlei soorten muziek, van Beethoven tot Tommy Dorsey. Vanaf zijn zestiende was hij beroepsmuzikant, gespecialiseerd in het spelen van blues-klassiekers.

Charles leidde een wild leven met veel seks – hij laat twaalf kinderen na bij bijna even zovele vrouwen – en drugs. Zeventien jaar lang was hij een heroïne-junkie, maar in 1965, op het hoogtepunt van zijn roem, kwam hij van zijn verslaving af met dezelfde nonchalance als waarmee hij voor een revolutie in de popmuziek had gezorgd. ,,Stoppen met roken kostte me meer moeite', zei hij over zijn afkicken.

In 1962 doorbrak Ray Charles weer een taboe door Modern Sounds In Country & Western uit te brengen, een buitengewoon succesrijke plaat met countrynummers. Het kwam hem op het verwijt te staan dat hij `uitverkoop' had gehouden. Charles begreep hier niets van: voor hem was country niets anders dan `witte soul'. ,,Ik ben altijd in de muziekbusiness geweest voor het geld', zei hij. ,,Als ik moest zeggen wat mijn beste nummer was, zou ik antwoorden `What'd Say', want dat heeft me het meeste geld opgeleverd.'