Britten vrezen voor uitbraak `Engelse ziekte'

Morgen begint het Europees kampioenschap voetbal, zondag speelt Engeland tegen erfvijand Frankrijk. Breekt de `Engelse ziekte' uit in Lissabon?

De Portugese oproerpolitie, met een traditie die teruggaat tot vóór het uitbreken van de democratie in de jaren zeventig, heeft geen zachtzinnige reputatie. Die hoeft ze vanaf morgen, als het Europees kampioenschap voetballen van start gaat, niet waar te maken, hopen Britse voetbalfunctionarissen. Want meer dan 2.700 Britse hooligans hebben een verbod gekregen om naar Euro 2004 te gaan uit vrees voor het uitbreken van geweld. Zondag, als Engeland in Lissabon de Franse erfvijand treft, is de eerste gelegenheid voor een nieuwe uitbraak van de `Engelse ziekte'.

Vier jaar geleden kregen niet meer dan honderd zware jongens uit Engeland (Schotten en fans uit Wales, die hun eigen nationale teams hebben, gelden in Europees verband als relatieve lieverds) een reisverbod, een zogeheten banning order. En zelfs toen ontstonden ernstige ongeregeldheden in België en Nederland met Engelse supporters, waarvoor premier Blair in het Lagerhuis zijn excuses heeft aangeboden.

Optimisten wijzen op het wereldkampioenschap voetbal in Japan en Zuid-Korea van twee jaar geleden, dat vreedzaam is verlopen. Maar anderen geloven dat het hooliganism een tweede, gevaarlijker fase is ingegaan, onder meer omdat sommige fans zich geïnspireerd zouden voelen door de film The Football Factory, waarin regisseur Nick Love het geweld zou voorzien van een laagje glamour. Vorige maand werd een jeugdbende uit Portsmouth collectief verboden de komende 107 jaar nog het land te verlaten voor een uitwedstrijd. En rond dezelfde tijd kreeg een jongen van tien jaar een strafblad voor ordeverstoring.

Ook lijkt de scheiding tussen voetbalgeweld en normale uitingen van patriottisme te vervagen, vooral nu Euro 2004 samenvalt met de Europese en plaatselijke verkiezingen en het Britse Europa-debat in het algemeen. De Sint Joris-vlag (wit met een rood kruis) is niet alleen het symbool van Engeland, de grootste Britse natie, maar is óók het symbool van de extreem-rechtse British National Party. En deze BNP, die haar positie in de Midlands en Londen hoopt uit te breiden, vindt dat er al meer dan genoeg donkere Britten zijn.

Niet alle blanke, getatoueerde mannen die nu in een bestelwagentje van de baas rondrijden met zo'n vlag aan de portieren – de zogeheten white van men – haten buitenlanders. Maar het is tegelijkertijd geen toeval dat het aantal hooligans onder BNP-aanhangers relatief hoog is. Daar staat weer wel tegenover dat dit jaar ook steeds meer allochtone Britten van de tweede generatie, vooral Aziaten, zich met het Sint Joris-kruis vertonen. En niet alleen omdat moslims zichzelf zo hopen te immuniseren tegen de toegenomen vijandigheid sinds `11 september'. `Het betekent voor mij dat ik een belang heb genomen in dit land én zijn symbolen', zei Sarfraz Manzoor in het dagblad The Guardian, een jonge Brit van Pakistaanse afkomst, die nu vindt dat het Verenigd Koninkrijk geen `tijdelijk thuis' was zoals voor zijn ouders, maar zijn echte vaderland.

David Blunkett, de minister van Binnenlandse Zaken die vooral naam heeft gemaakt met zijn harde inreisbeleid voor migranten, heeft de afgelopen vier jaar bijna tweeduizend fans uit de gevaarlijkste categorie hun paspoort afgenomen. Daar kwamen er de laatste weken nog eens enkele honderden bij, merendeels jongeren die al een strafblad voor geweld tijdens voetbalwedstrijden hebben.

De Britse politie en veiligheidsdiensten hebben vijf miljoen pond (7,5 miljoen euro) uitgegeven aan geheime operaties om oproerkraaiers te identificeren, onder meer om iedereen te screenen die zijn kaartje via het officiële kanaal van de Football Association (FA) heeft gekocht. Hoe effectief dat vangnet is, valt nog wel te bezien: sommigen vrezen dat de allerhardste kern al enkele weken geleden – vóór de grenscontroles werden ingesteld – met goedkope vluchten naar de Spaanse costa's door de achterdeur Portugal heeft weten te bereiken.

Deze `fans', dankzij internet en mobiele telefoons in toenemende mate in staat om de politie te doorzien en te ontlopen, zouden zich mogelijk kunnen schuilhouden tussen de 200.000 Britse toeristen op het Iberisch schiereiland en de 50.000 reguliere supporters van het Engelse team.

Caroline Flint, de Britse staatssecretaris voor Politiezaken, noemde het ,,onvermijdelijk'' dat er enkele ongeregeldheden zouden ontstaan, maar volgens haar zouden die eenvoudig kunnen worden bedwongen. ,,Het Verenigd Koninkrijk heeft harde voetbalwetten en die zullen we ook zeker gebruiken'', aldus Flint, die de traditionele waarschuwing herhaalde dat fans die zich misdragen kunnen leiden tot diskwalificatie van de Lions, de koosnaam van het Engelse voetbalteam.

Britse agenten zullen in Portugal videobeelden maken van potentiële raddraaiers, die gebruikt kunnen worden voor een snelrechtprocedure in Portugese rechtbanken. Bovendien zullen Britse en Nederlandse agenten met ervaring in het bestrijden van voetbalgeweld en met bijstand van academische `voetbalpsychologen' de Portugese politie helpen. Trefwoorden daarbij zijn: `hoge zichtbaarheid' en een gemoedelijk imago in een poging confrontaties te vermijden. Dit alles natuurlijk in de wetenschap dat om de hoek het waterkanon, de gummiknuppels en het traangas van de Portugese mobiele eenheid achter de hand blijven.

De speciale Britse politie-eenheid die zich bezighoudt met het bestrijden van het voetbalgeweld hoopt zo een onderscheid te kunnen maken tussen de meerderheid, die weliswaar vervaarlijk kan ogen maar in de praktijk niet gevaarlijk is, en de kleine minderheid die hoe dan ook uit is op het veroorzaken van rellen. De crux zou daarbij zijn om te voorkomen dat de door bier en zon verhitte fans uit de eerste categorie aan het geweld gaan deelnemen wanneer ze zouden concluderen dat de politie te gewelddadig of onrechtmatig optreedt tegen de tweede categorie – een averechts middel dat in het Verenigd Koninkrijk bekend staat als robocop tactics.

Het zal tot het laatst onzeker blijven of de Portugese politie dat ook inziet. Sommige Britse politieagenten zouden Euro 2004 al beschouwen als een groot succes als ze alleen maar wat individuele relschoppers uit een menigte hoeven te pikken en rellen kunnen vermijden, laat staan het allergrootste risico: een terreuraanslag.