Alleen VVD teleurgesteld op bal der verliezers

In een Haags café waren er schouderklopjes voor de ene lijsttrekker en meelevende blikken voor de ander. Ieder had zijn eigen interpretatie van de verkiezingsuitslag.

Verbazing overheerst even na negen uur in het Haagse café Dudok. Na de vreugde bij de winnaars (PvdA en SP) en de opluchting bij de verliezers die toch nog net één (D66) of twee (GroenLinks) zetels weten te behouden, valt het even stil in de stampvolle zaal. Op het grote scherm loopt het aandeel voor nieuwkomer Paul van Buitenen gestaag op tot 6 procent van de stemmen, goed voor zeker één en misschien wel twee zetels. ,,Het zijn onze stemmen'', zegt LPF-leider Mat Herben, die met 2,5 procent van de stemmen tekort komt voor een zetel.

In discotheek Monza in Utrecht is de stemming aan het begin van de avond uiterst feestelijk. Op basis van de eerste exit polls lijkt de PvdA voor het eerst sinds 1984 groter dan het CDA. Later op de avond slaat de balans weer om in het voordeel van de christen-democraten, maar beide partijen krijgen evenveel zetels in het nieuwe Europees Parlement. PvdA-leider Wouter Bos maakt direct van de gelegenheid gebruik te melden dat de coalitie van CDA, VVD en D66 haar meerderheid onder de Nederlandse kiezers is kwijtgeraakt en dat het CDA zijn eerste verlies onder Balkenende binnen heeft.

Balkenende zelf is dan op de CDA-bijeenkomst in een Scheveningse strandtent met lijsttrekker Camiel Eurlings en fractievoorzitter Maxime Verhagen. Ook hij is blij, hoewel zijn partij procentueel minder scoort dan vijf jaar geleden. Volgens de premier komt dat doordat het CDA in deze moeilijke tijden stevige maatregelen moet nemen.

In café Dudok worden intussen handen geschud, schouderklopjes uitgedeeld en meelevende blikken uitgewisseld. GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema steekt D66-collega Boris Dittrich een hart onder de riem. D66 houdt een zetel in het Europees Parlement. ,,Heel jammer voor Johanna Boogerd, onze nummer twee'', zegt Dittrich, die tegelijkertijd niet kan verhullen blij te zijn dat zijn partij überhaupt een zetel behoudt.

De landelijke kopstukken steken hun ingestudeerde analyses af, waaruit nagenoeg zonder uitzondering positivisme spreekt. D66 verliest een zetel, maar het had nog erger kunnen zijn, op basis van de peilingen. De PvdA is niet de grootste geworden, maar de coalitie heeft geen meerderheid meer. Het CDA verliest, maar blijft de grootste.

ChristenUnie-voorman André Rouvoet relativeert het verlies van zijn partij. ,,We hebben het in 1999 extreem goed gedaan, omgerekend zouden we toen iets van 15 zetels in de Tweede Kamer hebben gehad. Maar de opkomst is nu veel hoger, daar hebben wij last van. Het is goed voor de democratie, maar slecht voor ons.'' Het gedoe met de declaraties van de christelijke europarlementariërs kan een rol gespeeld hebben, denkt Rouvoet.

GroenLinks-leider Femke Halsema is ondanks het verlies van twee zetels ook tevreden, zegt ze. Haar partij groeit weer gestaag na opeenvolgende verliezen in 2002 en 2003. Het behoud van nummer twee Joost Lagendijk is voor GroenLinks het belangrijkst, zo lijkt het. Lagendijk werd door een coup van oud-europarlementariër Alexander de Roo van het lijsttrekkerschap afgehouden en dat die juist geen zetel meer heeft, is voer voor leedvermaak.

Alleen bij de VVD is er direct openlijke teleurstelling over de uitslag. De liberalen steken eensgezind de hand in eigen boezem. VVD-lijsttrekker Jules Maaten, die zijn fractie ziet teruglopen van zes naar vier zetels, noemt de recente strubbelingen in zijn partij ,,een nachtmerriescenario''. Buitenlandspecialist Hans van Baalen van de VVD ziet dezelfde oorzaak: ,,VVD'ers houden niet van ruzie.'' Hij verwijt zijn partij de kiezers niet uit de luie stoel te hebben gekregen.

De winnaar van de avond, Paul van Buitenen, is de grote afwezige in Den Haag. Hij houdt een bescheiden feestje in een café in Breda. Het `gedachtegoed' van Van Buitenen, die fraude en financieel wanbeleid in Europa aan de orde stelt, wordt echter gretig omarmd in Den Haag. PvdA-lijsttrekker Max van den Berg sluit zich aan bij de doelstellingen van Van Buitenen, en ook D66-leider Dittrich noemt bestrijding van fraude opeens prioriteit. VVD-leider Van Aartsen feliciteert de ex-klokkenluider. De strijd om de twee zetels van Van Buitenen, die zich in het Europees parlement nog niet wil aansluiten bij een fractie, is begonnen.