`Vroeger vond men koorts na inenting kind gewoon'

Nu er een beter vaccin is tegen kinkhoest willen sommige ouders dat voor hun baby. Dat kan, maar niet zomaar. ,,Ik betaal 65 euro voor een injectie en heb alleen een arts nodig die het wil inspuiten.''

Martijns moeder houdt zijn armpjes stevig vast als de consultatiearts de injectienaald in het beentje steekt. Behalve een klein piepje geeft hij geen kik. Martijn is bijna vier maanden oud en krijgt vandaag op het consultatiebureau in Uithoorn zijn tweede DKTP-vaccinatie. Die biedt bescherming tegen difterie, kinkhoest, tetanus en polio. Van de eerste vaccinatie, bij twee maanden, heeft hij twee dagen 39 graden koorts gehad. Zijn moeder was er niet erg door ontdaan: ,,Ik heb hem wat kinderparacetamol gegeven. Het is altijd afwachten hoe ze reageren.''

De laatste jaren woedt onder ouders, artsen en politici een felle discussie over het Rijksvaccinatieprogramma (RVP). Dat is door de Nederlandse overheid in 1957 ingevoerd ter bescherming van kinderen tegen een groep infectieziekten. Aan de ene kant staan ouders die niet of minder vaccinaties willen, omdat zij van mening zijn dat de mogelijke bijwerkingen (koortsstuipen of wegrakingen) ernstiger zijn dan de kans op de ziekte. Aan de andere kant is er juist een grote maatschappelijke druk, ook vanuit ouders, om het programma uit te breiden met nieuwe of betere vaccins. In het eerste levensjaar krijgen kinderen vier keer een DKTP-vaccinatie, bij twee, drie, vier en elf maanden. Met veertien maanden worden de kinderen ingeënt tegen de bof, mazelen en rode hond (BMR) en tegen meningokokken. Op vier- en negenjarige leeftijd volgen nog herhalingsintentingen. De inentingen worden betaald uit de volksverzekering AWBZ.

Nu is de aandacht vooral gericht op de invoering van een nieuw vaccin tegen kinkhoest, dat minder bijwerkingen zou hebben dan wat tot nu toe wordt gebruikt en dat in omringende landen al wordt gebruikt. De Gezondheidsraad heeft minister Hoogervorst van Volksgezondheid geadviseerd om dit nieuwe vaccin zo snel mogelijk in te voeren. Een Kamermeerderheid pleit voor invoering per 1 september, omdat er onrust bij ouders over het vaccin zou zijn ontstaan. Onrust ook, nadat onlangs bekend werd dat het aantal kinkhoestgevallen sinds begin dit jaar met 43 procent gestegen is vergeleken met dezelfde periode vorig jaar, ondanks het vaccineren.

De GGD in Zeeland biedt daarom sinds zes weken het nieuwe vaccin aan alle ouders die het willen hebben. Uit het hele land komen mensen naar Goes, soms met kinderen die al maanden achterlopen met hun vaccinaties. Volgens coördinator Annet Blauwhof zijn het vooral hoger opgeleide, autochtone en goed geïnformeerde ouders. De adviserend arts van het programma, Evert van Dijk, zegt dat een deel van de onrust wordt veroorzaakt door veranderd consumentengedrag. ,,Vroeger vond men het gewoon dat een kind na een prik een paar dagen koorts had.''

Het is niet toevallig dat juist de GGD in Zeeland het alternatieve vaccin georganiseerd aanbiedt. ,,Door onze ligging in de bible belt (gordel van streng gereformeerde gemeenten die uit religieuze overwegingen vaak tegen vaccineren zijn, red.) is de vaccinatiegraad traditioneel laag. Drie jaar geleden besloten we dat percentage koste wat kost te verhogen. We proberen ouders te overtuigen van het Rijksvaccinatieprogramma, maar bijna altijd zijn ze vastberaden. Het programma is bedoeld voor mensen in onze regio, maar ouders uit andere delen van het land kun je niet tegenhouden. Alles is beter dan niet vaccineren.''

Probleem voor Hoogervorst is dat op dit moment slechts één fabrikant, GlaxoSmithKline, in staat is om het vaccin op zo'n korte termijn te leveren. De minister wil de opdracht echter openbaar aanbesteden onder verschillende leveranciers, onder andere om verzekerd te kunnen zijn van een continue levering, maar vooral omdat de Europese regels dit vereisen. Invoering van het nieuwe kinkhoestvaccin per 1 september kost tien miljoen euro meer dan wanneer er gewacht wordt tot januari, zo maakte Hoogervorst afgelopen maandag bekend.

Janny Lim-Feijen, adviseur jeugdgezondheidszorg bij de Landelijke Vereniging voor Thuiszorg, waar de consultatiebureaus onder vallen, is het met de minister eens. ,,Het nieuwe vaccin veroorzaakt minder bijwerkingen, maar er is geen onderzoek dat aantoont dat het huidige niet voldoet.''

Consultatiebureau-arts Willemien Boland ziet in Uithoorn de laatste maanden meer kritische ouders. ,,Er is onrust ontstaan'', zegt Boland. Sommige ouders vragen hun huisarts om toediening van het nieuwe vaccin, maar de meeste huisartsen, zo zegt Boland, werken daar niet aan mee omdat het vaccin een cold chain nodig heeft: het moet tot het moment van toediening goed gekoeld blijven. Boland: ,,Dat betekent met een thermoskan met ijsblokjes naar de apotheek en dan snel naar de huisarts. Als daarin iets misgaat, kan de werking verminderen of helemaal verloren gaan''.

Een apotheek in Venlo biedt het nieuwe vaccin sinds enkele weken op doktersrecept aan particulieren. Inmiddels zijn er 5.000 doses verkocht. Voor bezorgde ouders is het echter lastig een arts te vinden die het nieuwe vaccin wil inspuiten. Het Nederlands Huisartsen Genootschap raadt huisartsen aan zich aan het Rijksvaccinatieprogramma te houden.

Rob Zieltjes ging bijna vechtend met zijn huisarts over straat. Zijn dochtertje van vijf maanden had na de eerste vaccinatie last van wegrakingen. ,,Als je haar armpjes of beentjes bewoog, reageerde ze af en toe niet eens. Dan schrik je je kapot'', zegt de docent uit Amersfoort. De huisarts was eenmalig bereid het nieuwe vaccin toe te dienen, maar was bang voor een sneeuwbaleffect bij andere ouders. ,,Toen ben ik zelf op onderzoek uitgegaan, heb zelfs Agnes Kant van de SP gebeld. Het is duidelijk dat medici deze gedragslijn van hogerhand krijgen opgelegd, maar ik erger me aan hun arrogantie. Ik betaal 65 euro voor een injectie en heb alleen een arts nodig die het wil inspuiten. Inmiddels weet ik met beetje onderzoek bijna meer dan de artsen en apothekers'', zegt Zieltjes.

Hij kwam terecht bij de stichting Vaccinatieschade, opgericht door mensen die problemen hebben met de DKTP-vaccinatie. De stichting verwees hem naar een antroposofisch consultatiebureau. ,,Daar gaan ze meer uit van de wensen van ouders, in plaats van het strikt uitvoeren van een overheidsprogramma'', legt voorzitter Sandra van Nuland van de stichting uit. De stichting Vaccinatieschade overhandigde minister Hoogervorst in april een petitie met 5.000 handtekeningen, waarin wordt gepleit voor een zo snel mogelijke invoering van het nieuwe vaccin.

,,De antroposofische consultatiebureaus zitten niet te springen om ouders die alleen voor de DKTP-injecties bij hen aankloppen'', zegt Madeleen Winkler. Zij is voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Antroposofische Artsen en zelf consultatiebureauarts en huisarts. ,,Alle ouders zijn welkom bij ons, maar vaccineren is meer dan alleen een injectie geven. Daar horen informatie, begeleidende homeopathische druppels en adviezen bij.''