`Samenwerken enige wapen tegen aanslagen'

Terroristen trekken zich van grenzen niets aan. Dus moet ook de bestrijding grensoverschrijdend zijn.

,,Terroristen kiezen steeds vaker zachte doelen. Ze zijn door Al-Qaeda geïnspireerd, maar opereren in losse groepjes. Dat maakt terreurbestrijding complex. Ik sluit een nieuwe, serieuze aanslag in Europa niet uit.'' Gijs de Vries formuleert zorgvuldig. Sinds hij in maart door de Europese regeringsleiders werd aangesteld als Europese coördinator terreurbestrijding, loopt hij op eieren. Véél eieren.

Zijn taak is vooral om nationale politie- en veiligheidsdiensten in de Unie beter te laten samenwerken. Terroristen trekken zich van grenzen niets aan, dus moet de bestrijding óók grensoverschrijdend zijn. Ook moet De Vries regeringen en parlementen achter de broek zitten. Sinds 11 september 2001 heeft de EU veel antiterreurmaatregelen getroffen. Maar sommige landen, zoals Italië en Griekenland, hebben haast geen enkele maatregel geratificeerd. Tenslotte moet De Vries de vele overlegorganen in Brussel – vol nationale ambtenaren, agenten, diplomaten – stroomlijnen. Volgens insiders is dit circuit een rotzooi. De Vries lijkt die opvatting te delen. In een vertrouwelijk rapport dat hij onlangs schreef, noemt hij de huidige structuren ,,kunstmatig''. Sommige comités komen zelden bijeen, weten van elkaar niet wat ze doen. Ook houdt niemand zich bezig met de financiering van terreur.

In de Brusselse vergaderzaal waar hij enkele journalisten ontmoet, herhaalt De Vries die ferme uitspraken niet. Hij is óók aangesteld, na de aanslagen van 11 maart dit jaar in Madrid, om de burger te laten zien dat er aan veiligheid hard gewerkt wordt. Maar hij kan ambtenaren, veiligheidsdiensten, politiekorpsen en politici niet in het gareel krijgen als hij ze in het openbaar aanvalt.

Deze week verweet Duitsland hem dat hij naar Washington was gegaan – wat, zeiden de Duitsers, heeft dat met Europese terreurbestrijding te maken? Ook De Vries' plan om de comités in Brussel te handhaven, stuit bij sommigen op weerstand. Zij vinden: zet politie- en veiligheidsdiensten vaker bij elkaar en verminder de ambtenarij. Onzin, zegt De Vries. ,,Ze werken achter de schermen meer samen dan mensen denken. Zij beseffen: samenwerken is de enige manier om aanslagen te voorkomen. De arrestaties deze week in Italië en België bewijzen dat. Vier landen hebben eraan meegewerkt.''

Was het NAVO-hoofdkwartier in Brussel mogelijk doelwit? Was Nederland erbij betrokken, zoals de hoofdverdachte telefonisch meldde?

,,Ik geef geen commentaar zolang het onderzoek loopt.''

Als landen beter samenwerken, wat is de rol van Brussel dan?

,,Dat kan de lidstaten ondersteunen. In Amerika vroegen mensen: gaat u een Department for Homeland Security in Brussel opzetten? Nee. Wij zijn niet de Verenigde Staten van Europa. Elk land heeft zijn eigen rechtssysteem, politie, veiligheid. De EU kan instrumenten aandragen om die verschillen te overbruggen. We kunnen risico-analyses doen. En als een magistraat een buitenlandse collega nodig heeft en niet weet wie hij moet hebben, belt hij Eurojust. Dat legt het contact. Ook met gezamenlijke onderzoeksteams kan ieder land zijn eigen systeem houden, maar toch samenwerken. En de VN-conventie over het financieren van terreur moet worden geratificeerd. Dat hebben nog niet alle EU-landen gedaan.''

U gelooft in strikte deadlines, waar iedereen zich aan moet houden?

,,Voor de komende drie EU-voorzitterschappen hebben we een road map gemaakt. Zo weet de Europese Commissie wanneer zij wetsvoorstellen moet indienen. De lidstaten weten wanneer ze daarover moeten besluiten, nationale parlementen wanneer ze het uiterlijk moeten ratificeren.''

Gaat de nadruk op terreurbestrijding niet ten koste van burgerlijke vrijheden?

,,Terrorisme is zèlf een aanslag op de vrijheid van angst, om met Roosevelt te spreken. Alle EU-landen hebben de Mensenrechtenconventie ondertekend. Het Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg is onafhankelijk en competent genoeg om daar per geval over te oordelen. Wat cruciaal wordt, is hoe wetshandhaving en databescherming zich verhouden.''

Wat als een land zegt: we hebben geen geld om biometrische gegevens in alle paspoorten te verwerken?

,,Brussel kan landen niet vertellen waar ze geld aan moeten uitgeven.''

Bent u niet bang dat de traagste dan het tempo voor de anderen dicteert?

,,Míjn angst is dat massavernietigingswapens in handen van terroristen vallen.''

Wat vindt u, tenslotte, van de Duitse kritiek op uw Amerika-reis?

,,Ik heb in Washington over internationale coördinatie van de terreurbestrijding gesproken. Dit hoort tot de taken die de lidstaten mij gegeven hebben.''