Koningin van de Koerden vrijgelaten

De koningin van de Koerden, zo is Leyla Zana wel eens genoemd. Maar dan wel een met een paleis van enkele vierkante meters: tien jaar verbleef Zana – met drie medeparlementariërs van de Koerdische DEP-partij – in de cel. Tot gisteren. Want toen gelastte een hof in Ankara de invrijheidstelling van het viertal. Al voor de gevangenispoort openging, stond daar al een hele hofhouding te dansen en te zingen. De koningin is terug.

Turkse haviken haatten haar al vanaf het moment dat ze in 1991 voor de DEP-partij in het Turkse parlement kwam en bij de eedaflegging enkele zinnen in het Koerdisch zei. In de verkiezingscampagne had ze steeds onderstreept weliswaar voor de Koerden op te komen, maar op geweldloze wijze. In het gepolariseerde klimaat van toen was dat een boodschap die maar weinig Turken wilden horen: als je iets voor de Koerden wilde doen, betekende dat niets anders dan dat je steun verleende aan de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) van Abdullah Öcalan.

In 1994 werd Zana tot 15 jaar cel veroordeeld wegens `separatisme'. Maar gisteren bleek dat ze de rebellen van Öcalan ver achter zich heeft gelaten. Die verbraken onlangs nog het bestand dat ze enige jaren geleden afkondigden met het leger. Zana riep Koerden en Turken op elkaar de hand te schudden en Turkije om te vormen tot ,,de tuin van Eden''.

Wellicht dat Zana daarbij een grote rol kan spelen. Want gisteren bleek opnieuw hoezeer Turkije veranderd is sinds 1994. Toen het Europees Parlement in 1995 haar de Sacharov-prijs voor de vrijheid van meningsuiting toekende, was Turkije nog verontwaardigd. Onder druk van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens besloot de Turkse justitie Zana en de haren opnieuw te berechten. In april leidde dat weer tot een vonnis van 15 jaar. Zelfs nu is de vrijlating – op basis van vormfouten in het tweede proces – slechts hangende een nieuw proces, dat op 8 juli begint.

Maar Turkije, dat graag EU-lid wil worden, heeft – mede onder druk van Brussel – de afgelopen jaren een coulantere houding ingenomen jegens de Koerden. Nu het extremisme van Öcalan en de zijnen steeds meer in strijd lijkt te zijn met de Turkse realiteit, neemt de behoefte toe aan een Koerdische politicus die de grondwettelijke orde van Turkije accepteert maar daarbinnen strijdt voor de rechten van de Koerden. Zana kan wellicht op termijn dat vacuüm vullen.