Één Duitse mentaliteit?

Toch nog maar even gebeld, van tevoren, met een Duitse vriendin aan de andere kant van Venlo. Waar zij het eerst aan denkt bij de woorden `Duitse mentaliteit'? Zucht. Ze begint moe te worden van de vraag, hij is haar al zo vaak gesteld door Nederlanders – en ze is nog maar net de dertig gepasseerd.

Hoewel het thema dus enigszins belegen is, onderneemt ook het televisieprogramma Reporter morgenavond weer een ,,zoektocht naar de ware mentaliteit van de Duitser'', zoals het doorgaans toch meer onderzoeksjournalistieke programma het verwoordt. En dat alles aan de hand van De Verloren Finale.

Nederland 2 besteedde afgelopen maandag al zes uur aan het wereldkampioenschap voetbal van '74, en de komende dagen zullen sportprogramma's er ongetwijfeld opnieuw op terugblikken. Toch gebruikt ook Reporter de (in de woorden van maker Bart Nijpels) ,,wedstrijd die we niet konden verliezen'' in 1974 om antwoord te vinden op het Duitse sentiment van `Kampfgeist', strijdlust.

Nijpels gaat op bezoek bij spelers van toen, houdt tegenover gesprekspartners in pak aan de koffie zijn leren jas aan en laat ze vol ontzag beeldende anekdotes vertellen over het Nederlandstalige ,,agressief-vrolijke'' gezang in de kleedkamer, dé strafschop, en het Barry Stevens-achtige dóórgaan, vooral dóórgaan van het Duitse elftal.

Het heeft allemaal te maken met, jawel, ,,de verschrikkelijke maar gelukkig verloren'' oorlog (zegt Berti Vogts), de zware jaren van wederopbouw (volgens Gerd Müller) en vrouwen die in die tijd zelf huizen bouwden en tegelijk moeder waren (denkt ook Rainer Bonhof). Müller weer: ,,En daarom waren de spelers, stuk voor stuk, bereid om te knokken. Tot de laatste minuut.''

De Duitse en ik, allebei in 1974 te jong om tv te kijken, geloven het allemaal wel. Eerst ongenuanceerd een heel volk één karaktertrek aanwrijven en daarna ook nog eens doen alsof de Nederlandse voetballers verloren wegens een onfortuinlijke oorlog. Zolang Oranje-fans dát blijven vertellen aan nieuwe generaties, blijven Nederlanders Duitsers scheef aankijken. Niet handig voor nabije buren in het grote Europa, zo'n verstoorde relatie. Of, waarvoor Vogts tijdens de wedstrijd al vreesde: ,,We hadden geen zin ons daarna vier jaar lang te laten pesten als we in Venlo gingen winkelen.''

Reporter: Een Duits geheim, KRO, morgen, Ned.2, 21.05-21.45u.