VN even de Herenigde Naties

De Veiligheidsraad nam gisteren eensgezind een resolutie over Irak aan. Een blauwdruk voor stabiliteit is het niet.

De Verenigde Naties waren gisteren even de Herenigde Naties. Na anderhalf jaar van onenigheid over `Irak', die de volkerenorganisatie in een van de grootste crises in haar bestaan stortte, was de Veiligheidsraad nu eenstemmig. Unaniem steunde de raad een resolutie over het einde van de Amerikaans-Britse bezetting en de overdracht van ,,volledige soevereiniteit'' aan de Iraakse interim-regering, op 30 juni. Europese topdiplomaten, of ze nu werken voor `EU-buitenlandchef' Solana of NAVO-chef De Hoop Scheffer, spreken van een stap naar normalisering van de internationale betrekkingen.

,,Voorzichtig optimisme is op zijn plaats'', zegt ook de Indiase VN-ondersecretaris-generaal voor communicatie, Shashi Tharoor, vanuit New York. ,,Deze stemming, tot stand gekomen na een grondig consultatieproces waarin ook de nieuwe interim-regering een rol speelde, is een oprechte uiting van de wil van de internationale gemeenschap om weer samen te komen na de verdeeldheid van vorig jaar, en de Iraakse burgers te helpen vrede en vrijheid te bewerkstelligen.''

Dit ,,prachtige begin'' ten spijt, de gisteren aangenomen VN-resolutie is geen blauwdruk voor een vrij en democratisch Irak, zo erkennen deze internationale diplomaten. Stabiliteit laat zich niet opleggen via VN-besluiten zeker niet in een land als Irak, waar volwaardige strijdkrachten ontbreken en terroristen en andere geweldplegers profiteren van dit vacuüm maar wordt op de grond bepaald. Dat geldt vooral voor het meest omstreden punt in de resolutie: of het ,,partnerschap voor veiligheid'' tussen de interim-regering en de 160.000 man sterke, door Amerika geleide buitenlandse troepen werkt, moet in de praktijk blijken. De Verenigde Staten overleggen, maar blijven de baas over hun eigen 138.000 troepen, zeker als die onder vuur komen.

Maar één belangrijke accentverschuiving doemt na gisteren wel op: door de Iraakse interim-regering de volledige soevereiniteit te geven, maakt de VN-Veiligheidsraad deze regering automatisch medeverantwoordelijk voor de veiligheid op de grond en de politieke stabiliteit. Dit verhoogt meteen de druk op deze onervaren regering, en verlaagt in zekere zin de druk op de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. President Bush en premier Blair kunnen straks wellicht iets meer adem halen als hun veertien maanden durende, fel gekritiseerde bezetting voorbij is, ook al blijven hun troepen een schietschijf voor verzetsplegers.

Na gisteren kan de wereldgemeenschap de Amerikanen en Britten niet meer van alles in Irak de schuld geven. De oud-bezetters zullen vermoedelijk een groter beroep doen op de wereldgemeenschap, nu de VN zich verplichten een ,,leidende rol'' te spelen bij Iraks politieke overgang en wederopbouw. Maar of de hervonden eenstemmigheid ook bewaard blijft als er hulp geleverd moet worden, zoals geld en troepen, weet niemand.

hoofdartikel: pagina 7

www.nrc.nl: tekst resolutie

:pagina ]

De resolutie geeft de regering behalve macht ook beperkingen. Internationale diplomaten erkennen dat de interim-regering niet de eindverantwoordelijkheid heeft voor Iraks veiligheid. Maar de regering heeft, zo zeggen ze, wel de mogelijkheid om de buitenlandse troepen straks te bevelen het land te verlaten. Dit zal niet snel gebeuren, zo is de verwachting van alle betrokkenen, bij gebrek aan eigen Iraakse strijdkrachten. ,,Het veiligheidspartnerschap biedt niet meer dan een basis en zal in de praktijk worden getoetst'', zegt VN-topman Tharoor.

In een speciaal comité moeten de interim-regering en de buitenlandse troepen overleggen. Dit geldt met name voor ,,gevoelige aanvallende operaties''. Maar de regering heeft daarbij geen vetorecht. Als de VS een verzetshaard willen bombarderen bijvoorbeeld als Amerikaanse troepen worden aangevallen, kan interim-premier Allawi dit niet tegenhouden. Of dit geïmproviseerde veiligheidsmechanisme werkt, valt niet te voorspellen.

De geloofwaardigheid van de nieuwe regering hangt in binnen- en buitenland nauw samen met haar opstelling jegens de buitenlandse troepen. De regering zal in de ogen van de Iraakse burger haar onafhankelijkeid moeten tonen jegens de Amerikaanse troepen, van wie zij wel degelijk afhankelijk is voor de veiligheid, wil zij niet als een marionet van de VS worden afgeschilderd.

Of de regering die evenwichtskunst zal beheersen, is onbekend. Eveneens onzeker is hoe subtiel de door Amerika geleide troepenmacht haar relatie met de Iraakse regering vorm zal geven. De VS moeten hun troepen transformeren van bezettingsmacht naar stabilisatie- of vredesmacht. De 138.000 Amerikaanse troepen zullen voorlopig het straatbeeld in Irak blijven kleuren, temeer omdat andere landen nog niet staan te springen om soldaten te leveren.

,,De VS zullen nu met hun troepen een ondergeschikte rol moeten spelen. Dat willen ze ook. Dat is beter voor hen dan bloedige slachtpartijen op de heilige plaatsen'', zegt een adviseur van EU-buitenlandcoördinator Solana. Volgens deze diplomaat is deze rolverandering voor de VS ,,het begin van de exit-strategie uit Irak''.

Hoe dominant de VS zullen optreden hangt intern in Washington af van de rol die hardliner en minister van Defensie Rumsfeld zal blijven spelen. Als de gematigde minister van Buitenlandse Zaken Powell meer invloed krijgt, is de kans op goede samenwerking met de interim-regering groter, menen veel internationale diplomaten. Een andere grote vraag is of terroristen en overige geweldplegers erin zullen slagen een wig te drijven tussen de interim-regering en de buitenlandse troepen. Met daartussen de VN in een leidende rol als adviseur, waarvoor een aparte beveiligingsmacht wordt opgericht, wordt het Iraakse speelveld ook plotseling drukker.

,,De belangrijkste uitdaging is samenwerken op weg naar vrije en eerlijke verkiezingen voor een nationaal parlement, die naar verwachting eind januari worden gehouden'', zegt VN-ondersecretaris-generaal Tharoor. ,,We hopen met zijn allen dat de veiligheidssituatie in het land zal verbeteren zodat de verkiezingen kunnen worden gehouden. Die verkiezingen markeren een historische mijlpaal voor het Iraakse volk op weg naar het in handen nemen van hun eigen politieke lot.''

Voorlopig moet de interim-regering zich eerst bewijzen. De Iraakse Koerden, die niet tevreden zijn met weglaten van enige verwijzing naar de interim-grondwet in de resolutie, dreigen nu al de regering te verlaten. De VS hadden die grondwet opzettelijk niet genoemd, op verzoek van de invloedrijke shi'itische geestelijk leider ayatollah Sistani. Zo is de eerste proef voor de regering meteen een crisis.