Van dilemma naar hamerstuk

Even leek het erop alsof het kabinet met de missie in Irak in de problemen kwam, zeker na de dood van de eerste Nederlandse militair. Maar de VN-resolutie geeft het kabinet weer lucht.

De PvdA is gisteravond plotseling in het defensief geraakt als gevolg van een nieuwe, unaniem gesteunde resolutie over Irak van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.

Nadrukkelijk had PvdA-leider Bos sinds maart steeds aangegeven dat Nederland zijn troepen niet langer in Zuid-Irak diende te houden tenzij daarvoor brede internationale steun was. ,,Het is mooi geweest met de Nederlandse aanwezigheid in Irak'', riep Bos op 15 maart, vier dagen na de terroristische aanslagen in Spanje.

Maar na gisteren wordt het een stuk lastiger voor de PvdA om zich van instemming met een verlenging van de missie te onthouden. Dat is een verrassende ontwikkeling voor de PvdA'ers. Lange tijd zag het er immers niet naar uit dat er brede steun in de wereld voor een nieuwe VN-resolutie zou zijn, maar gisteren was het dan toch zover, na een groot Amerikaans diplomatiek offensief.

Premier Balkenende en minister Bot (Buitenlandse Zaken) stelden gisteren meteen dat de PvdA met de nieuwe resolutie op haar wenken is bediend. Het leek Balkenende ,,hoogst onwaarschijnlijk'' dat de PvdA nu nog zou tegenstemmen. ,,Aan Bos vraag ik: wat wil je eigenlijk nog meer'', verklaarde Bot. ,,De resolutie dekt alles.'' Ook GroenLinks-fractieleider Halsema, die zelf tegen verlenging is, spoorde de PvdA aan snel hom of kuit te geven omtrent zijn Irak-standpunt.

Fractieleider Dittrich van D66 meldde vanmorgen dat zijn fractie, die veel bezwaren van de PvdA deelde, er nu uit is: D66 is voor. Volgens Dittrich hebben de kiezers er ,,recht op'' deze keuze te vernemen voor de verkiezingen voor het Europees Parlement van morgen. Het Europees Parlement gaat er weliswaar niet over, maar het verlengen van de missie in Irak is wel een thema geweest in de Nederlandse verkiezingscampagne van de afgelopen weken. Dittrich noemt het ,,vreemd'' dat PvdA zich nu op de vlakte houdt.

Maar de PvdA is nadrukkelijk nog niet zo ver als D66. Bos reageerde vanmorgen desgevraagd luchtig op de resolutie. Hij noemde die ,,een enorme stap in de goede richting.'' Hij wilde echter nog niet aangeven of de PvdA nu het kabinet alsnog zal steunen. ,,Dat kan ik pas zeggen als het kabinet zijn standpunt naar buiten heeft gebracht.'' Naar verwachting zal het kabinet komende vrijdag besluiten om de missie in Irak te verlengen.

Op de vraag of het denkbaar is dat de PvdA het kabinet alsnog steunt, zei hij echter veelbetekenend: ,,Dat is altijd denkbaar geweest, als aan onze voorwaarden is voldaan.'' Die voorwaarden behelzen naast brede internationale steun onder meer bepaalde veiligheidsgaranties voor de Nederlandse troepen ter plaatse en een helder aangegeven tijdsduur van een dergelijke missie.

Op voorhand wees Bos verwijten van de hand als zou zijn partij de afgelopen maanden niet consistent zijn geweest. ,,De PvdA is niet veranderd, de wereld is veranderd. We roepen al anderhalf jaar hetzelfde.'' Wel maakte hij begin mei, in deze krant kenbaar, ook onder invloed van de ervaringen in Afghanistan, hoe dan ook te twijfelen aan de kans van slagen van peace-making missies.

De afgelopen weken waren juist het kabinet en de coalitiepartijen in het defensief. Hoe kon Nederland zijn troepen langer in Irak houden, zonder dat de Verenigde Naties deze missie duidelijk ondersteunden? En dat terwijl de veiligheidstoestand in de zuidelijke provincie Al Muthanna, waar de Nederlanders zijn gelegerd, snel verslechterde. Vorige maand viel als gevolg van een beschieting de eerste Nederlandse dode militair te betreuren. Juist het vooruitzicht van een slechts door een geringe meerderheid in het parlement gedragen besluit tot verlenging van een zo delicate missie, was in die omstandigheden zeer onaantrekkelijk voor het kabinet en de coalitie. Een bijkomende complicatie was nog dat de kleinste coalitiepartij D66 ook wankelde.

Dittrich claimt dat deze twijfel het kabinet ,,het gevoel van urgentie'' heeft gegeven dat het ,,ook in Nederland nog geen gelopen race was''. Zo is in de ogen van Dittrich internationaal de druk op de Verenigde Staten opgevoerd om een VN-resolutie na te streven die de reserve van de weifelaars zou wegnemen. Dat vannacht ook de Franse en Duitse regeringen met de resolutie instemden, is voor Bos echter niet voldoende om zelf over de streep te stappen. Hun keuze is gemakkelijker, zei hij vanmorgen, omdat zij geen troepen in Irak hebben.