Turks wonder: Annan praat Koerdisch

Vandaag had voor het eerst in Turkije een televisieuitzending in het Koerdisch plaats. Het principebesluit werd in 2002 genomen onder druk van de Europese Unie.

En zo gebeurde vanochtend om half elf in Turkije een wonder. Op de Turkse staatstelevisie TRT 3 praatte ineens iedereen Koerdisch: premier Erdogan, minister van Buitenlandse Zaken Gül, zelfs VN-secretaris-generaal Annan leek de taal machtig. ,,Ik kan niet geloven wat ik zie, zegt Ferid Yusufoglu, een Koerd uit Sirnak die sinds twee jaar in Istanbul woont en als ober in een restaurant werkt. Ongelooflijk maar waar: na jarenlange druk van de Europese Unie hebben de Koerden in Turkije er weer een recht bij: vanaf nu zendt staatszender TRT twee keer per week een half uur uit in het Koerdisch.

Zonder slag of stoot ging dat niet. Al in augustus 2002 besloot het Turkse parlement dat televisieuitzendingen in het Koerdisch mogelijk moesten zijn. Natuurlijk deden de parlementariërs dat onder druk van Brussel: de Europese Unie hecht grote waarde aan de culturele rechten van minderheden zoals de Koerden en zonder Koerdisch op tv, zo wisten de parlementariërs, zal Turkije nooit lid van de Europese Unie worden. Maar voor haviken in Turkije staat televisie in het Koerdisch gelijk aan steun voor de verboden Koerdische Arbeiderspartij (PKK) van Abdullah Öcalan. En omdat er in de staatsomroep TRT veel van zulke haviken te vinden zijn, moest, aldus de Turkse pers, premier Erdogan met zijn vuist op tafel slaan voordat het vandaag echt zo ver was.

En zelfs nu nog deed de staatstelevisie TRT haar uiterste best om er een mooi, verhullend, sausje overheen te gooien. In de serie uitzendingen op radio en tv die de `culturele rijkdom' van Turkije heet, beet afgelopen maandag niet het Koerdisch maar het `Bosnisch', een variant van het Servo-Kroatisch, het spits af. Tot grote woede, overigens, van een aantal Bosniërs in Turkije die zich op één hoop gegooid voelden met de PKK. ,,Ik ben een Turk'', liet een lid van de Bosnische vereniging in Pendik chagrijnig weten. ,,Wij dromen zelfs in het Turks.'' Als om te onderstrepen dat het echt niet alleen om het Koerdisch ging, volgde gisteren nog een uitzending in het Arabisch. Pas vandaag dus was het Koerdisch aan de beurt.

Maar lost dat alle problemen van de Koerden in Turkije op? Als Yusuf over de eerste schok heen is, beseft hij dat hij het Koerdisch op televisie eigenlijk helemaal niet verstaat: het is een ander dialect en hij moet afgaan op de Turkse ondertiteling (en zijn Turks is ook niet het einde, geeft hij direct toe) om te weten waar het allemaal om gaat.

Een beetje doorpraten met de Koerd laat zien hoe uitzichtloos het leven van veel Koerden in Turkije nog steeds is, ook na deze miraculeuze morgen. Yusuf werd geboren in een van de armste regio's van Turkije. Ooit verdiende Sirnak goed geld aan de grenshandel met Irak, maar die grens zit inmiddels potdicht, dus het is daar nu armoe troef. ,,Ik schat dat iedereen in Sirnak nu honger lijdt'', zegt Yusuf, terwijl hij op het televisiescherm ziet hoe een dansgroep een vrolijk Koerdisch dansje uitvoert. ,,Ze zouden dat geld dat ze uitgeven voor zulke uitzendingen beter aan de Koerden zelf kunnen geven.''

Yusuf is een goed voorbeeld van hoe moeilijk het is voor veel Koerden om de armoedeval achter zich te laten. Hij trouwde toen hij vijftien was en heeft, inmiddels 24 jaar oud, al drie kinderen. Door te werken in een restaurant probeert hij het hoofd boven water te houden, maar gemakkelijk is dat niet als je vijf monden te voeden hebt. Veel Koerden zijn net als Yusuf: als ze mochten kiezen tussen Koerdische tv en een extra maandsalaris, zouden ze waarschijnlijk voor het laatste kiezen.

Dat neemt niet weg dat Europa uiterst verheugd is over de uitzendingen in andere talen, die steeds om half elf 's ochtends (als iedereen werkt!) worden uitgezonden. Volgens de krant Radikal kreeg de huidige Turkse regering op een lunch met EU-ambassadeurs lof toegezwaaid omdat de `culturele rijkdom' op televisie nu eindelijk een feit is. En zo lijken de televisiestralen van TRT 3 elke ochtend misschien meer op Brussel gericht dan op Koerdistan. De weg van Ankara naar Brussel loopt via (het Koerdische) Diyarbakir, zei een Turkse politicus eens. Maar na vanmorgen is die weg ongetwijfeld een stuk korter.

    • Bernard Bouwman