Nijs mag blijven - maar vertrekt

Staatssecretaris Nijs mag aanblijven, maar ze trok toch zelf conclusies. Nijs geniet nauwelijks nog politieke of persoonlijke steun.

Staatssecretaris Annette Nijs (Onderwijs, VVD) zit er nog wel, maar hoe lang nog. Die vraag blijft hangen in de Tweede Kamer, na het spoeddebat gisteravond over het interview met Nijs in het weekblad Nieuwe Revu over haar relatie met onderwijsminister Van der Hoeven (CDA). Alleen Nijs zelf leek zich van geen kwaad bewust en daarmee haalde ze de voltallige Kamer het bloed onder de nagels vandaan.

De staatssecretaris distantieerde zich van de uitspraken, maar gaf wél toe dat ze waren gedaan. Zo erkende ze gezegd te hebben dat Van der Hoeven ,,een politiek spel speelt'', maar ze ontkende daarmee bedoeld te hebben dat de minister spelletjes speelt. ,,In het interview zult u dat nergens lezen.''

De uitspraken klopten volgens Nijs, maar het bééld dat ze opriepen klopte niet. Het ontlokte fractievoorzitter Halsema (GroenLinks) de verzuchting dat het debat nog het meest op een semantisch-grammaticale discussie leek.

Voorafgaand was al duidelijk dat de coalitiepartijen de rijen gesloten hadden. De enige zorg die er voor de fracties van CDA, VVD en D66 nog bestond, was de vraag hoe Nijs zichzelf zou redden tijdens het debat. Dat, zo oordeelden alle fracties, was niet best. De verklaring van Nijs dat ,,de bedoeling die ik met het interview had niet goed uit de verf is gekomen'', was ook voor deze fracties nauwelijks te volgen.

Nijs zei dat ze met het interview juist had beoogd ,,voor eens en altijd een einde te maken aan de discussie over de relatie tussen mijzelf en de minister''. Die relatie, zo hield Nijs een verbijsterde Kamer voor, was en is ,,zakelijk goed''.

VVD-fractiesecretaris Jan Rijpstra, die achterin de vergaderzaal in een bankje was gaan zitten, liet tijdens de antwoorden van Nijs het hoofd met een zachte bons op zijn tafeltje zakken. Tegen Halsema, die de staatssecretaris bleef bestoken met haar eigen citaten, zei de staatssecretaris: ,,U moet accepteren dat de zakelijke relatie goed is, maar u wilt het niet geloven.''

De enige reden voor het aanblijven van Nijs, was gelegen in de opstelling van Van der Hoeven, zo bleek. Die had donderdagavond laat de toen nog ongeautoriseerde tekst van het interview onder ogen gekregen, en die vrijdag besproken met premier Balkenende en vice-premier Zalm. ,,Zij vonden dat ik zou moeten aangeven wat ik zou gaan doen'', aldus Van der Hoeven. Toen de tekst vrijdagavond door Nijs geautoriseerd was, belde Van der Hoeven zaterdag en zondag onder meer met de premier en CDA-fractievoorzitter Verhagen. ,,Maar ik wist dat ik uiteindelijk zelf zou moeten afwegen wat ik zou moeten doen'', aldus de minister. Zondagmiddag belde Van der Hoeven met Zalm om hem te vertellen dat ze ,,alles overwegend (....) vond dat ik zou moeten blijven proberen om verder te gaan met deze staatssecretaris''.

Maandagavond kwamen Van der Hoeven en Nijs apart van elkaar langs bij Balkenende op het Torentje om het uitgesproken vertrouwen te bekrachtigen. Daarmee was voor de premier de kous af.

Van der Hoeven kon eigenlijk niet anders dan Nijs steunen. Uit de onderlinge contacten tussen de CDA en de VVD was gebleken dat als het CDA Nijs zou laten vallen, de VVD niet zou aarzelen om de komende maanden actief op zoek te gaan naar een dossier om Van der Hoeven over te laten struikelen.

Halsema diende in haar tweede termijn een door de voltallige oppositie gesteunde motie van treurnis in, staatsrechterlijk ongevaarlijk, maar vooral dankzij de steun van SGP en ChristenUnie politiek niet zonder betekenis. Halsema weigerde de gebruikelijker en staatsrechterlijk zuiverder motie van wantrouwen in te dienen, omdat GroenLinks die volgens haar wil reserveren voor afkeuring van beleid of onjuist informeren van de Kamer. Voor een motie van afkeuring had ze overigens waarschijnlijk geen steun gekregen van ChristenUnie en SGP.

Naar verwachting zouden de coalitiepartners vandaag tegen de motie van treurnis stemmen. De steun van de coalitiepartijen voor Nijs gaat echter niet van harte. Haar krediet is tot een minimum gedaald. Gisteren, direct na afloop van het debat, spraken meerdere leden van CDA, VVD en D66 laatdunkend over Nijs. De staatssecretaris zou volgens mensen uit haar omgeving geen gevoel voor sociale verhoudingen hebben.

Van der Hoeven zit nu met een staatssecretaris die zich geen enkele fout meer kan permitteren. Ook ambtelijk kan Nijs weinig meer uitrichten. De Centrale Ondernemingsraad van het departement heeft weinig vertrouwen meer in de staatssecretaris. Plaatsvervangend COR-voorzitter B. van de Geest spreekt van een ,,zeer ernstige zaak''. Tegen Radio 1 zei hij: ,,Als ik Balkenende was wist ik het wel: ik zou haar adviseren ergens anders te gaan beginnen, buiten de politiek.'' Later ontkende de COR dat het vertrouwen in Nijs was opgezegd.

Het moet nu weer over de inhoud gaan, concludeerde Nijs na afloop van het debat. Zij is druk bezig plannen te ontwikkelen voor hervorming van het hoger onderwijs onder meer door het stimuleren van selectie van studenten en een nieuw stelsel van studiefinanciering. Voor die plannen kan zij niet zonder politieke en ambtelijke steun.