`Dit wordt het beste toernooi tot nu toe'

Voor het eerst heeft niet het gastland zelf maar de UEFA de supervisie over het EK. De Zwitser Martin Kallen is benoemd tot chief operations: ,,Portugezen zijn wereldkampioen in het lastminute werk.''

Nadat hij al diverse keren zijn zorg over de organisatie heeft geventileerd, tovert Martin Kallen plotseling het draaiboek van Euro 2004 op tafel. De Zwitserse baas van het Europees kampioenschap in Portugal noemt het zijn Masterplan. Geel gekleurde werkzaamheden zijn uitgevoerd en bij drie personen door hem persoonlijk gecheckt. Blauw moet nog worden gerealiseerd. Kort voor de aanvang van het toernooi zijn er heel wat hiaten. ,,Er ligt nog een hoop uitdagingen'', verzucht de Zwitser. ,,Ik kan wakker liggen van wat niet is gerealiseerd.'' En hij noemt een voorbeeld. ,,We dachten dat dit een toernooi zou worden zonder parkeerproblemen. Op het laatste moment deelt de politie van Porto ons mee dat een aantal wegen naar het stadion Do Drago wordt afgesloten. Dan moet je daar weer op inspelen.''

Vanaf zaterdag zal blijken of Kallen zijn heksentoer heeft volbracht. Dan start het EK in Porto met de openingswedstrijd Portugal-Griekenland. De organisatie van het evenement is voor het eerst niet alleen in handen van het gastland. De Europese voetbalbond participeert voor 52 procent in de stichting Euro 2004 S.A., die het evenement in goede banen moet leiden. De voorzitter van de stichting is de preses van de Portugese voetbalbond Gilberto Madail, vice-voorzitter de Nederlander Jeu Sprengers.

Kallen, officieel chief operations, ontkent dat de UEFA op voorhand geen vertrouwen had in de Portugese organisatoren. ,,De Europese voetbalunie wilde alleen meer controle, meer efficiency en minder kosten. We willen niet achteraf constateren dat het niet goed is geweest. Euro 2000 heeft bewezen dat de organisatie compacter moet zijn en beter op elkaar afgestemd.''

Perschef is de Portugees António Florêncio, een voormalige voetbaljournalist die twintig jaar in Nederland was gestationeerd. Hij zegt dat dit het best georganiseerde Europees kampioenschap ooit wordt. Maar Kallen zal dezer dagen nog heel wat zweetdruppeltjes wegvegen. Elk uur wordt hij geconfronteerd met het grote verschil in levensstijl dat er bestaat tussen zijn eigen land, Zwitserland, en Portugal. ,,Ik voel me hier best thuis. Maar waar ik wel eens moeite mee heb is de last-minute cultuur. De Portugezen zijn wereldkampioen in het werken op het laatste moment. Ik ben in Zwitserland gewend zaken minimaal een jaar van tevoren te plannen. Dat heeft ook nadelen. Want je hebt nooit tijd. Als je leeft zoals de Portugezen word je vanzelf wel creatief en leer je improviseren. Het nieuwe stadion Da Luz in Lissabon is gebouwd in 23 maanden. In Zwitserland zouden ze daar negen jaar over doen. Tot april 2001 waren er geen plannen, was er geen geld. Het leek een grap. We hebben de verantwoordelijke bestuurders op het matje geroepen en gedreigd het stadion van Benfica uit het programma te schrappen. Een week later kwamen ze met tekeningen. In september begon de bouw, in oktober 2003 was de officiële opening. Een logistiek gezien fantastisch stadion. Dát kunnen Portugezen dus ook.''

Het project van Estádio da Luz, waar 65.000 toeschouwers op 4 juli de finale zullen aanschouwen, kostte 84,3 miljoen euro. In totaal werd 600 miljoen euro uitgegeven aan het renoveren en bouwen van de tien accommodaties. Een deel wordt bekostigd door de grote clubs (Benfica, Sporting Lissabon, Braga en FC Porto), een deel door de gemeenten en 23 procent door de landelijke overheid. Al snel stonden er kritische Portugezen op die dit een forse aanslag vonden op de toch al lege schatkist. Tenslotte is Portugal het armste land van de Europese Unie. Kallen: ,,Ik heb geleerd dat Portugezen graag kritiek leveren en discussiëren. Dat heeft te maken met hun temperament. Het ene moment kunnen ze zich geweldig druk maken en dan is het nationale elftal onverslaanbaar. Het andere moment zijn ze terneergeslagen en kan hun team zelfs verliezen van Liechtenstein. Voetbal is voor veel Portugezen de belangrijkste zaak in het leven. Daarna komt de politiek, dan de religie en vervolgens de familie. Op televisie wordt minstens een half uur per dag over voetbal gediscussieerd. Begrijpelijk dat dit land het EK wilde hebben. Maar ik kan me voorstellen dat wie niet in voetbal is geïnteresseerd, zich afvraagt wat de zin is van investeringen in tien stadions.''

Volgens perschef Florêncio staat 93 procent van de Portugese bevolking niettemin achter het EK. ,,Toen wij ons in 1998 kandidaat stelden voor de organisatie was de economie totaal anders. Toen hebben vijftien steden zich opgegeven voor de wedstrijden. Een aantal van acht stadions is in feite ideaal voor zestien deelnemende landen. Maar ik ben blij dat het er tien zijn geworden, want anders hadden we grote problemen gekregen. Nu al werden we bijna vermoord door Madeira en Viseu die we hebben moeten teleurstellen. Hoe we dat hadden kunnen doen!''

De UEFA had er kennelijk geen problemen mee het EK toe te wijzen aan een straatarm land dat het overheidstekort in 2001 liet oplopen tot 4,1 procent, maar nu met succes streng bezuinigt om uit het strafbankje van de EU te komen. Kallen: ,,We wilden met het EK het Portugese voetbal juist een duw in de goede richting geven voor de komende veertig jaar. De verouderde stadions zouden er nu nog steeds zijn geweest. Plannen om die te verbeteren werden geheel volgens Portugees gebruik altijd maar uitgesteld. De UEFA heeft op deze wijze een proces willen versnellen. De bouwsector kon hiervan de afgelopen jaren profiteren. De komende twee, drie jaar moet het toerisme een stimulans krijgen door het EK.''

De Portugese regering moet uiteraard ook zorg dragen voor de veiligheid. Het is een belangrijk aandachtspunt voor Kallen. Er is gedurende het EK geen noodwet van kracht, zoals in Nederland en België in 2000 het geval was. Wel zullen de rechtbanken de hele dag open zijn om een lik-op-stukbeleid uit te voeren. Er is zeventien miljoen euro uitgetrokken voor extra salariskosten en politie-uitrusting.

Het aantal risicowedstrijden is klein, constateert Kallen tot zijn opluchting. ,,Nederland-Duitsland, Portugal-Griekenland, Spanje-Portugal en alle wedstrijden van Engeland krijgen op het gebied van veiligheid extra aandacht. Wat mij zorgen baart is de voorspelling dat er 150.000 Engelsen naar Portugal komen, met of zonder toegangsbewijs. Ze vliegen naar Spanje en gaan op de bonnefooi de grens over. We kunnen ze door het Schengen-akkoord niet tegenhouden. Er is wel overleg geweest tussen de Portugese en Engelse regering. Voorlopig worden van tweeduizend hooligans de paspoorten ingenomen, maar dat lost het probleem niet op.''

Aan aanslagen van terroristen moeten Kallen en Florêncio al helemaal niet denken. De Portugese regering heeft bij de NAVO luchtsteun aangevraagd, zo verkondigde premier Barroso op een persconferentie. ,,Meer weten wij daar niet van'', stelt Kallen. ,,Ik heb wel gehoord dat de kans op aanslagen erg klein wordt geacht.''

Slechts een klein aantal wedstrijden is nog niet uitverkocht. Wat betreft de kaartverkoop maakt Euro 2004 gebruik van Nederlandse expertise, die werd opgebouwd voor het EK in 2000. Ondanks de namen van de stadionbezoekers op de toegangsbewijzen bleek de zwarte markt toen hier en daar te floreren. ,,Die zal altijd blijven bestaan'', sluit Kallen een totaal eerlijke kaartverkoop uit. ,,De grootste zwarte markt is tegenwoordig internet. Gelukkig zijn er slechts enkele wedstrijden geschikt voor duurdere kaarten. De openingswedstrijd, de finale en alle wedstrijden van Engeland. De mensen uit dat land hebben er het meeste voor over om het elftal van hun land te volgen op het EK.''

Kallen buigt zich nog eens over het draaiboek: ,,Weet je waar ik bang voor ben? De lokale organisatoren zijn erg enthousiast, maar ze denken dat ze te maken krijgen met gewone competitiewedstrijden waar dertig journalisten op afkomen. De EK-duels worden echter bezocht door zo'n driehonderd mediavertegenwoordigers. Hopelijk zijn de 4.000 vrijwilligers goed getraind en geïnformeerd want in de nieuwe stadions loopt nog niet het meest ervaren personeel.''

    • Erik Oudshoorn