De minister is de baas

Moet een staatssecretaris opstappen als de minister op zijn of haar departement dat wil? Ja, wel volgens het grondwettelijke principe dat dat staatssecretaris er is om de minister bij te staan.

De staatssecretaris treedt op namens de minister wanneer deze dat nodig acht, en in overeenstemming met eventuele aanwijzingen van de minister. De staatssecretaris legt verantwoording af in de Kamer, maar de minister blijft altijd mede-verantwoordelijk. De staatssecretaris zit in het kabinet, maar maakt geen deel uit van de ministerraad. Hij kan de minister daar wel vervangen als deze afwezig is, en is in de regel ook aanwezig wanneer zijn beleidsterrein expliciet aan de orde komt.

Wanneer de minister om welke reden dan ook zijn ontslag aanbiedt, doet de staatssecretaris dat ook. Daarmee komt de weg vrij voor de minister om zelf te beslissen wie hij of zij al staatssecretaris wil hebben op zijn departement, ook weer in overeenstemming met de grondwettelijk geregelde verhoudingen. In de praktijk hangt de positie van een staatssecretaris ook nauw samen met de verhoudingen in de regeringscoalitie. Doorgaans is de staatssecretaris van een andere politieke kleur dan de minister. Tijdens formaties dragen partijleiders kandidaten aan, inclusief de staatssecretarissen. Daar geldt de ongeschreven regel dat de partijen elkaars kandidaten niet vetoën. Een minister die wil dat een staatssecretaris vertrekt, kan dan in conflict komen met diens partij.