VVD ineens een partij van ruziemakers

Vlak voor de verkiezingen staat de VVD ineens het brandpunt: oud-leider Dijkstal en staatssecretaris Nijs gaven twee opmerkelijke interviews.

Slecht nieuws voor de liberalen: twee dagen voor de Europese verkiezingen is de VVD opeens de partij van de ruzie geworden. Gisteren was daar oud-partijleider Hans Dijkstal. Politici, trouwens ook van andere partijen, zaaien volgens hem haat met generalisaties over immigranten. Zijn eigen VVD loopt voorop, vindt Dijkstal. Plannen van VVD-minister Verdonk (Integratie) voor het hanteren van `integratievignetten' vergeleek hij met de jodenster. Fractieleider Van Aartsen noemde hij in maffia-termen `il capo'.

Vandaag zet VVD-staatssecretaris Nijs (Onderwijs) haar slechte relatie met minister Van der Hoeven (CDA) op scherp, in een interview in Nieuwe Revu waarover terstond ruzie uitbrak waar premier Balkenende en vice-premier Zalm bij te pas moesten komen. Het zijn twee ruzies die niets met elkaar met te maken hebben – behalve dat VVD'ers er de hoofdrol in spelen, en dat conflicten niet welkom zijn in de week dat een politieke partij het vertrouwen van de kiezer vraagt. Ook al gaat het dan om het Europees Parlement, waar de ruziemakers zelf niet verkiesbaar zijn. Extra pijnlijk voor de liberalen is, dat de partijleiders Zalm en Van Aartsen een belangrijke rol in de campagne spelen, omdat de kandidaten zelf onbekend zijn.

Maar hoe vermijd je weerwoord op ontijdige aantijgingen? Langzaam kwam het gisteren los. Eerst reageerde de Kamerleden Wilders en Hirsi Ali, door Dijkstal aangevallen om hun `machopraat' over integratie, met uitvallen naar Dijkstal. Daarna kwam Verdonk, die eiste dat Dijkstal zijn uitlatingen terugneemt. Zo vestigde de VVD de aandacht op zich als partij van de harde aanpak van critici. Ook vice-premier en het eerste VVD-gezicht in het kabinet Zalm wilde niet stil blijven. Op zijn weblog trachtte hij gisteren eerst het incident-Nijs te kalmeren. Hij schrijft over van een ,,ongelukkig interview'' waar minister Van der Hoeven ,,gelukkig'' geen opgeblazen zaak van maakte. Maar Dijkstal, zijn voorganger als VVD-leider, vloog volgens Zalm ,,nog erger uit de bocht vloog'' dan Nijs. Hij krijgt er van langs. Dijk-stals verwijzing naar de jodenster overtreft volgens Zalm de ,,soms ook niet fijnzinnige'' Wilders ruimschoots. Hij verwijt Dijkstal ,,onkunde''. Om te weten of mensen vooruitgang boeken met integratie, moet je dat immers kunnen meten, meent hij. De vignetten, die niet openlijk worden gedragen zoals de jodenster, dienen daartoe, voert hij aan, al is het misschien beter die voortaan de ,,integratiemeter'' te noemen.

De reactie van Zalm geeft aan hoe hard de kritiek van Dijkstal bij de VVD aankomt. Anders dan de kwestie van het functioneren van Nijs, betreft het hier fundamentele kritiek op de, rechtsere, koers die de VVD is ingeslagen sinds de verloren verkiezingen van 2002. Dat Dijkstal, lijsttrekker ten tijde van dat verlies, grote bezwaren heeft tegen deze koers, is bij de VVD genoegzaam bekend. Zijn kritiek op het in zijn ogen stigmatiserende huidige debat over integratie, heeft hij het afgelopen jaar regelmatig verwoord. Bij de VVD wordt er meestal op gereageerd met een verwijzing naar de rancune die Dijkstal zou hebben overgehouden aan de verkiezingsnederlaag van 2002.

Niet eerder koos hij zijn woorden zo scherp. De timing van zijn nieuwe uitspraken lijkt niet zo gekozen. Zij stonden gisteren in het Algemeen Dagblad, maar hij had ze al op 25 mei gedaan, in een interview met studenten van de Rotterdamse journalistencursus PDOJ. Vorige week speelden deze studenten het interview, overigens wel na autorisatie door Dijkstal, pas door.

Aan de werking van het interview verandert dat niets. VVD-fractieleider Van Aartsen verbeet zich gisteren urenlang om níet te reageren. 's Morgens bleef hij stil, 's middags kwam er één zinnetje: ,,Ik stuur hem een briefje met enige fractiestandpunten en mijn speeches zodat hij zich over de feiten kan buigen.'' Toen hem een microfoon werd voorgehouden, verwees Van Aartsen gefronst naar 1 april, de dag dat hij door een verwarde vrouw werd aangereden.

Bedoeling van die verwijzing, zo wordt nu bij de VVD benadrukt, was niet te suggereren dat ook Dijkstal uit verwardheid een onheuse aanval op Van Aartsen zou hebben gepleegd. Wel dat de fractieleider zélf kiest wanneer hij in het openbaar spreekt. Hoe boos hij is blijkt uit het vertrouwelijke briefje dat hij inmiddels naar Dijkstal heeft gestuurd. `Il capo' vraagt daarin sarcastisch om opheldering. Om `i fatti', de feiten.