Grieks-Cyprioten van lieve vrienden tot irrationele neezeggers

Grieks-Cyprus zei op 24 april in een referendum `nee' tegen hereniging van Cyprus. Nu wordt duidelijk dat er een prijskaartje aan dat nee hangt.

Hoe de sfeer in de Republiek Cyprus is na de verwerping van het plan voor hereniging? De Grieks-Cyprioot Andreas gaat vaak naar Turks-Cyprus omdat hij de mensen daar zo aardig vindt. Als hij dan weer teruggaat naar het zuiden, heeft hij gedoe met de Grieks-Cyprische politie. Ze doorzoeken zijn auto, zijn lomp en ga zo maar door.

Op een dag had hij er genoeg van en belde naar het (Grieks-Cyprische) radiostation Astra om daar live zijn beklag te doen over de politie. ,,Misschien doen ze zo omdat ze dachten dat jij Turks-Cyprioot bent?'', suggereerde de presentator. ,,Wat maakt dat nu uit?'', zei Andreas. Bel maar terug, zei de presentator, dan praten we verder. Maar later kwam Andreas niet verder dan de producer. ,,Ben jij soms een Turkofiel omdat jij zo praat?'' beet die hem toe en smeet de hoorn op de haak.

,,Europa heeft gelijk'', zegt Andreas. ,,Het probleem ligt bij ons, niet bij de Turks-Cyprioten. Wij denken dat we beter zijn omdat we Grieks-Cyprioot zijn en orthodox. Sinds het referendum is dat racisme erger dan ooit.''

Het is iets meer dan een maand geleden dat de Grieks-Cyprioten met een overweldigende meerderheid `nee' zeiden tegen het Annan-plan voor de hereniging van Cyprus. Nu wordt duidelijk hoe dat nee Grieks-Cyprus veranderd heeft.

In de aanloop tot het referendum trok Nicos Anastasiades, de leider van de Democratische Vereniging (DISY), flink aan de bel omdat hij vond dat de democratische verworvenheden met voeten werden getreden. Zo kreeg voor het referendum Eurocommissaris Verheugen niet de gelegenheid om op de Cyprische televisie uit te leggen waarom hij het Annan-plan steunde. Anastasiades vroeg het Europees Parlement zelfs om een onderzoek naar het referendum. Maar toen werd hij voor verrader uitgemaakt en bij zijn huis ontplofte een granaat, ,,ik geloof van een fanatieke Grieks-Cyprioot uit het neekamp'', zegt de politicus in Nicosia. Toen er een revolte tegen hem op gang kwam binnen zijn eigen partij, besloot hij uit `nationale' overwegingen (,,omdat ons land het zo moeilijk heeft'', zei hij op een persconferentie) zijn klacht in te trekken. ,,Ik vergeet het verleden liever'', meldt hij nu. ,,Het nee was tegen het Annan-plan, niet tegen hereniging. Door een aantal zaken te veranderen wordt het wel acceptabel voor de Grieks-Cyprioten.''

Zijn woorden klinken in toenemende mate onrealistisch. Want beter dan wie ook hebben de Turks-Cyprioten begrepen dat de tijd dat zij in het verdomhoekje zaten, voorbij is. Zij stemden immers ja, en gaan daar nu het loon voor binnenhalen. De Turks-Cyprische Kamer van Koophandel was voor 24 april een van de grootste voorstanders van hereniging. Door het jarenlange embargo tegen de Turks-Cyprus kwijnde het zakenleven in het noorden immers weg. Bij hereniging zou het embargo vervallen, zo dacht men daar, en een nieuwe tijd aanbreken.

Maar nu is de Kamer uit een heel ander vaatje gaan tappen: de taal der liefde en verbroedering is vervangen door die van economische ontwikkeling. Ontwikkeling van de Turkse Republiek Noord-Cyprus zal een oplossing op het eiland waarschijnlijk alleen maar moeilijker maken. Voor 24 april immers waren de Turks-Cyprioten de arme sloebers die graag wilden aanschuiven aan de dis van het rijke zuiden. Maar nu gaat de Europese Unie geld pompen in het noorden als dank voor het Turks-Cyprische ja en is die tijd voorbij. Temeer daar ook een toeristenstroom wordt verwacht. Sinds 1 mei is de Republiek Cyprus immers lid van de Europese Unie en daar geldt vrij verkeer van personen. Omdat de Grieks-Cyprische regering Noord-Cyprus als deel van de republiek ziet geldt die vrijheid van verkeer ook tussen noord en zuid. Niets verhindert Europese toeristen daarom om aan te komen op het (Grieks-Cyprische) vliegveld Larnaca – het vliegveld in het Turkse deel is (nog) niet internationaal erkend – en vervolgens door te reizen naar goedkopere hotels in het noorden. Volgens voorstanders van het Annan-plan pompten Grieks-Cyprische hoteliers geld in de nee-campagne omdat ze geen concurrentie van het noorden wilden. Maar nu de Groene Lijn poreus is geworden en heel Cyprus juist open ligt, lijken zij op termijn voor hun nee te gaan boeten.

Zij zijn niet de enigen. Veel Grieks-Cyprische vluchtelingen stemden tegen het Annan-plan omdat zij niet konden accepteren dat zij hun huizen in het noorden niet terugkregen en – in hun ogen – karig werden gecompenseerd. Een van hun grote heldinnen was Titina Loizidou die een grote overwinning boekte toen het Europese Hof voor de Rechten van de Mens haar 1,1 miljoen euro toekende omdat zij niet gebruik had kunnen maken van haar eigendom in het noorden. ,,Loizidou is een goed voorbeeld van iemand die de moed en het geduld heeft om te vechten voor haar rechten'', zegt haar advocaat Achilleas Demetriades. Een groot aantal Grieks-Cyprioten zou het succes van Loizidou graag willen herhalen, maar of dat ooit gebeurt is zeer de vraag. Voor een volgende zaak, waarvan de hoorzitting in september wordt gehouden, stelde Straatsburg immers de vraag wat de ,,juridische gevolgen'' zijn van het nee van 24 april. ,,Een verrassende vraag'', wil Demetriades slechts zeggen. Andere Grieks-Cyprioten vinden de vraag een symptoom hoe het prestige van de Grieks-Cyprioten in Europa is gedaald: van lieve vrienden zijn zij verworden tot irrationele neezeggers. En met dat dalende prestige is het risico levensgroot dat Straatsburg de Grieks-Cyprioten bij de volgende zaak doorverwijst naar de compensatiecommissie die Turks-Cyprus in het leven heeft geroepen. Dan moeten Grieks-Cyprioten voordat ze compensatie krijgen instemmen met het verlies van hun eigendom.

Politicus Anastasiades denkt dat er nog wel wat te regelen valt, als er betere afspraken worden gemaakt over het Annan-plan. Maar de tijd dringt: elke dag wordt de prijs van het nee van 24 april hoger.