Doorbraak in VS bij claims oorlogskunst

Het Amerikaanse hooggerechtshof heeft bepaald dat burgers in de Verenigde Staten buitenlandse regeringen voor de rechter kunnen dagen voor de teruggave van `oorlogskunst'.

Dat is een overwinning voor een 88-jarige inwoonster van Californië, die eist dat Oostenrijk zes schilderijen van Gustav Klimt teruggeeft – schilderijen die ruim 65 jaar geleden door de nazi's zijn geroofd. De uitspraak van het hooggerechtshof gisteren kan ook gevolgen hebben voor de claim van de erfgenamen van de Russische schilder Malevitsj op werk dat nu in het bezit is van het Stedelijk Museum in Amsterdam.

Maria Altmann, telg van een rijke joodse familie, ontvluchtte eind jaren dertig Oostenrijk dat zich had aangesloten had bij nazi-Duitsland. De nazi's roofden de bezittingen van de familie Altmann, waaronder de schilderijen van Klimt, die nu 150 miljoen dollar waard zijn. De zes schilderijen, waaronder twee impressionistische van de tante van Maria Altmann, hangen tegenwoordig in een Oostenrijks staatsmuseum.

De Oostenrijkse regering heeft de schilderijen nooit terug willen geven, omdat de werken niet geroofd zouden zijn maar geschonken aan het staatsmuseum. Altmann heeft daarop een rechtzaak aangespannen bij de rechtbank in Californië, die heeft bepaald dat zij het proces tegen Oostenrijk mag doorzetten. Het hooggerechtshof heeft dit nu bevestigd met de uitspraak dat Amerikaanse burgers buitenlandse staten kunnen dagen over kwesties die teruggaan tot de jaren dertig.

De zaak heeft gezorgd voor verdeeldheid in het hooggerechtshof: zes rechters waren uiteindelijk voor, drie waren tegen, onder wie opperrechter William Rehnquist. Het geschil draaide om de interpretatie van een wet uit 1976, die aangeeft onder welke voorwaarden burgers een buitenlandse staat kunnen dagen.

De vraag was of de wet ook van toepassing is voor zaken van voor 1976. Ja, heeft het hof nu bepaald, en daarbij gaat het niet alleen om roofkunst, maar bijvoorbeeld ook om oorlogsmisdaden.Zo hebben slachtoffers van de holocaust de Franse spoorwegen al aangeklaagd voor het vervoer van 70.000 joden naar concentratiekampen. De tegenstanders binnen het hof vinden dan ook dat de uitspraak zorgt voor ,,grote onzekerheid binnen onze betrekkingen met buitenlandse regeringen''.

Zaken die nu lopen zullen waarschijnlijk worden terugverwezen naar lagere rechtbanken. In de zaak-Altmann is volgens de Oostenrijkse regering het Oostenrijkse recht van toepassing.