Prijzen wetenschap toegekend

De Spinozapremies 2004, voor baanbrekend en inspirerend Nederlands toponderzoek, gaan naar de Groningse chemicus Ben Feringa, de Leidse pedagoog Rien van IJzendoorn, de Amsterdamse astronoom Michiel van der Klis en de Utrechtse aardwetenschapper Jaap Sinninghe Damsté. Dit heeft de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) vanmorgen bekendgemaakt. De winnaars ontvangen ieder 1,5 miljoen euro die ze mogen besteden aan wetenschappelijk onderzoek.

Het is voor de tiende keer dat de premies worden toegekend. NWO noemt de prijs de `Nederlandse Nobelprijs'. Maar de Spinozapremies zijn onderzoekssubsidies, in tegenstelling tot de Nobelprijzen waar de winnaars een buitenhuisje van mogen kopen. De Spinozapremies gaan naar onderzoekers die nog volop actief zijn.

Feringa (53) van de Rijksuniversiteit Groningen is de uitvinder van de eerste door licht aangedreven moleculaire motor. De katalysatoren die hij bouwt werken zo nauwkeurig dat ze verschil maken tussen een molecuul en de spiegelbeeldvariant daarvan. Voor de ontwikkeling van geneesmiddelen is dat van groot belang. De ene vorm kan dodelijk zijn, terwijl zijn spiegelbeeld levensreddende eigenschappen kan hebben.

Van IJzendoorn (52) is als pedagoog aan de Universiteit Leiden gespecialiseerd in de theorie van hechting van kinderen aan hun verzorgers. Die zegt dat kinderen die `veilig' gehecht zijn aan hun opvoeders, bij wie ze steun en troost vinden, de beste ontwikkelingskansen hebben.

[vervolg SPINOZA: pagina 8]

SPINOZA

Prijs ontdekking over oerbacteriën

[vervolg van pagina 1]

Met zogeheten meta-analyses wist Van IJzendoorn als eerste de talrijke studies op dit gebied op statistisch verantwoorde wijze met elkaar te combineren. Zo kwam hij tot praktijkadviezen die wetenschappelijk verantwoord zijn.

Van der Klis (50), werkzaam bij het Sterrenkundig Instituut `Anton Pannekoek' van de Universiteit van Amsterdam, is röntgenastronoom. Hij is gespecialiseerd in studies naar dubbelsterren, die soms een neutronenster of een zwart gat bevatten. In de jaren negentig ontdekte zijn onderzoeksgroep een röntgenster die 400 keer per seconde om zijn as draait.

Sinninghe Damsté ten slotte (45) is hoofd van de afdeling Mariene Biogeochemie en Toxicologie van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) op Texel. Daarnaast is hij hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Als specialist op het gebied van afzettingsgesteente leverde Sinninghe Damsté met zijn werk aan organische componenten (chemische fossielen) belangrijke bijdragen aan de reconstructie van klimaat en leven in vroeger tijden. Ook ontdekte hij dat archaea (oerbacteriën) niet alleen in extreme omstandigheden gedijen maar wijdverspreid zijn.

De officiële uitreiking is op 3 november.