Oranje gaat vol vraagtekens naar Portugal

Het laatste greintje zelfvertrouwen ebde weg toen de selectie van het Nederlands elftal zich zaterdagavond in de middencirkel liet uitzwaaien door het publiek. In plaats van toejuichingen kreeg Oranje in de Arena de hoon van de tribunes. Deze waren na de blamage tegen Ierland al voor de helft verlaten. Jaap Stam voelde niets voor de geseling van de toeschouwers en zocht, de bloemen nog in zijn hand, met grote stappen de kleedkamer op. De potsierlijke vertoning, muzikaal begeleid door volkszanger Frans Bauer, kwam ook op een uiterst ongelukkig moment.

De al in vakantiestemming verkerende Ieren bezorgden de spelers van Oranje een volledig geknakt moreel. Het Nederlands elftal vertrekt morgen naar Portugal in de wetenschap dat het in de oefencampagne tegen twee van de drie serieuze tegenstanders heeft verloren. België doorbrak al eerder een lange ongeslagen reeks, het optreden tegen de eilandbewoners van de Faerøer Eilanden was allerminst overtuigend.

Zwaarder weegt het gegeven dat bondscoach Dick Advocaat in de aanloop naar het EK tactisch gezien niets heeft neergezet. De Hagenaar weet nu wel hoe het niet moet, maar heeft nog slechts een week om aan een elftal te bouwen dat de toets der kritiek kan doorstaan alvorens in Porto de krachtmeting met de Duitsers op het programma staat.

Het voordeel is wel dat de bondscoach kan teruggrijpen naar een strijdwijze die Nederlandse voetballers kennelijk toch het beste ligt: een systeem met vleugelaanvallers. Tevergeefs probeerde Advocaat de afgelopen weken een tactiek door te voeren met twee spitsen en een denkbeeldige ruit op het middenveld. Een internationaal beproefde speelwijze die zeker tegen Duitsland en Tsjechië voor defensieve zekerheden zou moeten zorgen. Maar wie de verdediging van de Nederlandse internationals zaterdag zag stuntelen, zeker bij het prachtige doelpunt van Robbie Keane, kan concluderen dat deze aanpak net zoveel risico's inhoudt als een aanvallend systeem. De Ieren kregen ook nog kansen op 0-2 en 0-3. Het Nederlands elftal kan het 4-4-2-systeem met de operationele vleugels niet uitvoeren – bij balverlies niet en bij balbezit evenmin.

Het trage circulatievoetbal van Oranje leverde in de Arena opnieuw nauwelijks kansen op. Van pressie vanaf de cirkel was geen sprake. Pas in de tweede helft, toen een plotseling herboren Andy van der Meyde en Arjen Robben de vleugels gingen bezetten, kwam er wat meer swung in de aanval van de EK-deelnemer. Patrick Kluivert en Ruud van Nistelrooy waren toen al gedesillusioneerd teruggekeerd naar de kleedkamer. Zij zijn weliswaar op dezelfde dag geboren, maar niet voor elkaar. Zoals trouwens geen enkele van de vier centrumspitsen met elkaar kan samenspelen.

Ook dat vormt voor Advocaat een belangrijke reden af te stappen van het vermaledijde 4-4-2-systeem. Morgen heeft hij hierover een onderhoud met enkele sleutelspelers, maar zijn besluit stond zaterdagavond al vast. De ruit is aan diggelen, leve het 4-3-3-systeem!

Vervolgens dient zich dan een ander probleem aan: welke poppetjes kunnen het uitvoeren? Van Nistelrooy lijkt de meest voor de hand liggende centrumspits. Al heeft ook hij in de voorbereiding nog weinig laten zien. De ster van Manchester United verdient het voordeel van de twijfel, aangezien hij zelden op inventieve wijze werd aangespeeld. Noch van de vleugels, waar de backs de achterlijn niet haalden en niet konden combineren met de te ver naar binnengetrokken middenvelders, noch van de centrale middenvelders.

Op rechts is Van der Meyde een optie, hoewel er rekening mee moet worden gehouden dat de speler van Inter tegen Ierland een tijdelijke opleving doormaakte. Ook hij was trouwens vooral gevaarlijk in zijn loopacties diagonaal naar het doel. Maar de samenwerking tussen hem en zijn voormalige ploeggenoot Johnny Heitinga, de vervanger van Michael Reiziger, smaakte naar meer. Heitinga verzorgde ook een perfecte voorzet op het hoofd van Roy Makaay. Zijn kopbal werd echter door doelman Shay Given fraai gekeerd. Buiten Van der Meyde is alleen Overmars bruikbaar aan de rechterzijde, maar de fysiek kwetsbare Epenaar kan geen hele wedstrijd spelen.

Toch eventueel weer Seedorf als valse rechtsbuiten? De middenvelder die bij Milan vanaf de linkerkant opereert, heeft aangegeven daar niets voor te voelen. Seedorf verliet zaterdagavond al na een kwartiertje spelen in de tweede helft geblesseerd het veld. Een spierkwetsuur werd gevreesd. Een MRI-scan toonde gisteren in het ziekenhuis geen grote beschadiging aan. Vandaag volgt er nog een onderzoek.

Ook Arjen Robben meende een spierblessure te voelen na een invalbeurt tegen Ierland. Maar na een stevige massage bleek het te gaan om een pijntje boven de knie. De aanwinst van Chelsea lijkt echter volgende week dinsdag nog niet in staat om een hele wedstrijd te spelen, maar in combinatie met Overmars zou het kunnen op links.

En verder beschikt Advocaat ook nog altijd over een fitte Boudewijn Zenden. Tegen de Duitsers en de Tsjechen zal de bondscoach ongetwijfeld voor een centrale middenvelder kiezen die wat teruggetrokken speelt om bij balverlies niet te veel spelers voor de bal te hebben. Een rol die op het lijf is geschreven van Phillip Cocu, als de 33-jarige aanvoerder tenminste niet nodig is in de defensie. Daar maakte Wilfred Bouma tegen de Ieren vooral in opbouwende zin een onbetrouwbare indruk.

Kortom, Oranje vertrekt vol vraagtekens naar Portugal. De voorbereiding is tot dusverre slechts in conditioneel opzicht nuttig geweest. Dick Advocaat vroeg zaterdagavond nog even geduld te oefenen met een lading kritiek. ,,Ik ben ervan overtuigd dat het elftal er tegen Duitsland wél staat. Dan doen we ook mee om de titel. Als het tegen de Duitsers weer niet goed loopt mogen jullie (de media, red.) gaan zagen.''

Het is voor de bondscoach moeilijk te bevatten dat deze selectie, die anderhalf jaar geleden nog won van Duitsland en Argentinië, niet meer kan voetballen.

Nederland 0 Ierland

Ruststand 0-1. 45. Keane 0-1. Schds: Dean (Eng). Tsch: 42.000.