In Apollo is showbizz hard

Stevie Wonder heette er Little Stevie Wonder en Michael Jackson had nog afro-haar. Viktor Frölke gaat terug naar het Apollo in New York en vindt een billenschuddend schoolmeisje.

Elke woensdagavond sinds 1934 – nou ja, bijna elke woensdagavond, want meer dan eens moest de tent dicht wegens onveiligheid of geldgebrek – wordt het Apollo Theater in Harlem afgebroken. Dan is het Amateur Night en zingen de liefhebbers op het podium de longen uit hun lijf. De zaal klapt, gilt, fluit, stampt. Gaat het niet goed, dan komt de Beul langs om de amateuren van het podium te jagen. Gaat het wel goed, dan kan dit het begin zijn van een roemrijke carrière.

Ella Fitzgerald, Sarah Vaughan, Gladys Knight en, meer recent, Lauryn Hill maakten dat mee. Wilson Pickett, Screaming Jay Hawkes en Michael Jackson ook. En natuurlijk James Brown, Godfather of Soul, die er zijn wereldberoemde `James Brown Live at the Apollo' opnam.

BANKROET

Dat was vroeger. Harlem, en daarmee het Apollo theater, is in de loop der jaren flink veranderd. In de jaren zestig werd de wijk het toneel van rassenrellen. In de jaren zeventig deed de heroïne zijn intrede en daarna kwam de crack. Vanaf dat moment heersten junks en dealers in het gebied, met hun berovingen, ripp-offs en bende-oorlogen.

In 1976 ging het Apollo Theater bankroet en sloot. Vier jaar later kocht een zwarte zakenman het pand op. Maar het bleef stil op woensdagavond. Want de buurt, die kwam niet meer. De zwarte middenklasse was gevlucht voor de alles overheersende criminaliteit in de wijk.

Net toen iedereen de hoop had opgegeven, keerde het tij. En nu? De A Train loopt er nog steeds naar toe, maar wie omhoog komt uit het metrostation op de 125ste straat, ook wel genaamd Rev. Dr. Martin Luther King Jr. Boulevard, heeft niet meer het gevoel een ghetto te betreden. De oude brownstones staan in de steigers. De buurt heeft een eigen glossy, Harlem World, ook al staat die vol typefouten. En Starbucks, de koffieketen die erin slaagt vier dollar voor een kop koffie te rekenen, doet goede zaken. Sinds 2001 houdt zelfs ex-president Bill Clinton kantoor in Harlem, al laat hij zich er nauwelijks zien. De laatste keer dat hij in het Apollo Theater was, stond hij niet op woensdagavond saxofoon te spelen, zoals velen hadden gehoopt, maar hield hij zijn zoveelste speech om geld in te zamelen voor zijn partij.

Je zou denken: zo'n Amateur Night in de `World Famous Apollo', dat is vergane glorie, daar komen tegenwoordig alleen nog toeristen op af. Dat is niet het geval. Op een woensdagavond zit de zaal – onlangs gerenoveerd voor vijftig miljoen dollar – stampvol mensen uit Harlem. En op het eerste balkon zit een schoolklas uit Illinois. Op het tweede eentje uit New Jersey. Links twee zussen op leeftijd uit Dallas. Rechts twee collega's uit Midtown. De witte gezichten zijn op een hand te tellen – nog geen toeristenseizoen, zeker.

Om half acht begint de avond. Om tien over half acht staat iedereen in het gangpad te swingen. Op het podium speelt een band strak alle bekende R&B-nummers na en praat een gezellige master of ceremony (MC) in een wit trainingspak, genaamd Capone, de avond lui aan elkaar. ,,How y'all doin'?''

Capone nodigt vier toeschouwers uit om op het podium te dansen; de muziek krijgen ze niet van tevoren te horen. Dit keer wordt het `Hey Ya' van Outkast. Een meisje van de schoolklas uit Illinois komt naar voren, schopt haar slippers uit en begint te schudden met haar billen, ogen dicht, tong uit de mond. ,,Dank je, volgende graag'', blaft Capone ongeduldig.

,,I'm a white boy'', verontschuldigt een man zich uit Atlantic City, met het uiterlijk van een verzekeringsagent. De band zet in: 'Play that funky music, white boy'. De witte man kan er inderdaad niks van.

De vijfjarige Tianna uit de Bronx sluit tenslotte de danswedstrijd af. Ze probeert te breakdancen op een nummer van Jay Z, en doet dat niet onverdienstelijk. Ze wint. Het billenschuddende meisje krijgt een eervolle vermelding.

Het officiële gedeelte kan van start gaan, want ook MC Capone weet dat het animo van zijn publiek eindig is. Bovendien moet hij zien te voorkomen dat er voorwerpen (of mensen) uit het tweede zijbalkon naar beneden komen, een oud Apollo-ritueel. Of, erger, dat mensen spontaan de zaal verlaten.

De Stars of Tomorrow zijn het eerst aan de beurt. Dat zijn de kleintjes, tussen de acht en twaalf jaar oud. Stevie Wonder was ook zo klein toen hij op Amateur Night stond. Hij was zelfs zo klein dat hij werd aangekondigd als Little Stevie Wonder, maar hij blies al wel de lucht uit zijn mondharmonica.

Voordat de kinderen opkomen, strelen ze een stuk boomstam aan de kant van het podium, de Tree of Hope. Het is een aloude traditie in het theater en wie het vergeet, wordt onverbiddelijk teruggestuurd. Ze doen Whitney Houston na. Er is ook een mini Celine Dion.

,,Je moet er altijd wat stumperds tussen doen'', zegt Bobby Shiffman, eigenaar en programmeur van het Apollo in de jaren zestig en zeventig, in het boek Showtime at the Apollo (1993). ,,Anders geloven de mensen het niet. Je moet slechte amateurs hebben waartegen de goede kunnen afsteken.'' Dat zijn de keiharde wetten van de showbizz.

LEEDVERMAAK

En dus hoont het publiek de dame na de pauze, die er ten eerste niet appetijtelijk uitziet en ten tweede geen maat weet te houden, onmiddellijk weg. De beul schopt haar letterlijk van het toneel af en poetst de Tree of Hope schoon. Tot zover het leedvermaak.

De beeldschone, kaalgeschoren vrouw die luistert naar de naam Camulla Tillman, is een ander verhaal. Ze komt op, spert haar mond open en zingt: And IIIIIIIII will alllllllways love YOUUUUU! De zaal? Die explodeert.

Het Apollo Theater, dat tegenwoordig relatief veilig in handen is van een stichting, programmeert gerenommeerde theatershows, politieke discussieavonden, en allerlei bands – van de chaotische funk van George Clinton tot de tamme Morrissey. Maar Amateur Night blijft het mooiste.

Showtime at the Apollo wordt al jaren op televisie uitgezonden en onder dezelfde titel gaat een groep het hele land door, op zoek naar lokaal talent. Het nieuwste op Amateur Night: Senior Amateur Night at the Apollo. Voor ouderen dus, op zaterdag van tien tot twee. The show must go on.

Leven &cetera gaat de komende weken terug naar plekken die beroemd zijn om de `scene' die er ontstond. De eerste aflevering stond 29 mei in de krant.

    • Viktor Frölke