Meer imams in het gevang

Wordt de islam de eerste `gevangenisreligie' van Frankrijk? Moslims vormen nu al de meerderheid van de totale Franse gevangenisbevolking, in sommige banlieues bestaat tachtig procent van de gedetineerden uit vaak jonge, laag opgeleide en werkloze moslims van de tweede generatie. Achter de tralies herontdekken veel van hen de islam, als een nieuw moreel en persoonlijk houvast. Andere gedetineerden bekeren zich tot de godsdienst.

De Franse sociaal-wetenschapper Farhad Khosrokhavar deed veldwerk onder deze gedetineerden en komt tot de slotsom dat de Franse overheid zich veel meer moet inspannen om de islamisering van het gevangeniswezen te begeleiden. De islam moet zich, evenals andere godsdiensten, leren verstaan met de scheiding van kerk en staat en een vooral spirituele functie krijgen. Voor de gevangenis betekent dat: een grotere rol van imams en geestelijk begeleiders, om verder isolement en radicalisering van de `gevangenismoslims' te voorkomen.

Khoskrokhavar, die naam maakte met boeken over onder meer het islamistische zelfmoordterrorisme (Les nouveaux martyrs d'Allah, Boeken, 18.10.02), belicht in gesprekken met gedetineerden uitgebreid hun motieven om nu `goede moslims' te worden. De islam heeft een sterk moreel appèl in het dagelijks leven en is meer dan jodendom of christendom drager van een `sociale utopie': deze wereld is geen tranendal waar men doorheen moet op weg naar het eeuwige leven, maar de plek waar Gods opdracht om deugdzaam te leven en een rechtvaardige samenleving te vestigen moet worden uitgevoerd. Voor gedetineerden en andere jonge moslims aan de zelfkant van de maatschappij, die vaak ook kampen met de desintegratie van het traditonele migrantengezin, biedt de islam bovendien een moreel kader en de kans om discipline en perspectief in hun leven te hervinden. Bovendien zijn de meeste directeuren en cipiers geen moslim, zodat de status van gelovige in de gevangenis ook nog het karakter van een intern protest krijgt.

Khosrokavar doet uitvoerig verslag van zijn gesprekken met dozijnen gedetineerden – onder wie ook een aantal vrouwen – en brengt subtiele onderscheidingen aan tussen radicale islamisten, bekeerlingen die zich aangetrokken voelen tot de rechtlijnige theologie van de islam (`geen god dan God') en ontspoorde jongeren op zoek naar een moraal die weerbaar maakt tegen de verleidingen van sheytan (Satan): alcohol, seks en drugs. Opvallend in Khosrokhavars waardevolle boek is overigens dat de `grote meerderheid' van de gedetineerden zich verre houdt van de `baarden' die hen proberen te ronselen voor de jihad. Behalve afkeer van hun denkbeelden speelt daarin vooral de angst een rol om geassocieerd te worden met radicalisme en terreur.

Farhad Khosrokhavar: L'islam dans les prisons. Balland, 284 blz. €19,50