De bal is los

In Portugal begint volgende week het Europees kampioen- schap voetbal. In Bangkok werd afgelopen week al afgetrapt.

Bij veel sporten kan het er wild aan toegaan. Bij de herensport cricket sloeg een batsman van het Rotterdamse Punjab vorig jaar een umpire enkele malen met zijn slaghout op het hoofd. Bij SGV-Activitas, een korfbalduel in Culemborg, gingen publiek en spelers in januari met elkaar op de vuist. En bij de hockeywedstrijd Amsterdam-Bloemendaal vielen vorige maand klappen vanwege een provocerend spandoek.

Maar crickethooligans? Of korfbalvandalen? Voetbal lijkt het alleenrecht te hebben op bloedige veldslagen. Neem de stadsderby tussen River Plate en Boca Juniors, de twee grote voetbalclubs van Buenos Aires. Deze van oudsher beladen confrontatie `zorgde' sinds 1939 al voor 138 doden, gemiddeld bijna één dode per derby.

Voetbal is ook de enige sport die leidt tot gevangenisopstanden, overvallen op televisieverkopers of belegeringen van elektriciteitscentrales. Tijdens het wereldkampioenschap voetbal in 1994 heerste zelfs in Bangladesh een zinderende voetbalkoorts. Honderdduizenden liefhebbers volgen het toernooi in de Verenigde Staten 's nachts via de televisie. Studenten verzochten hun schoolbesturen de examens uit te stellen. Gevangenen gingen in hongerstaking omdat ze geen toestemming kregen om de wedstrijden te volgen. Toen de stroom tijdens hetzelfde toernooi in Haïti uitviel, rukten voetbalfans op naar de haperende centrale.

Voetbalsupporters zijn tot alles in staat. Neem de oogst van het zojuist beeindigde Nederlandse seizoen. Ajax-directeur Leo Beenhakker kreeg klappen van een aanhanger van FC Twente en nam de wijk naar Mexico. In oktober werd de spelersbus van Ajax in brand gestoken. De voetbaltrainers Van Marwijk en Hiddink ontvingen een kogelbrief. En in Amsterdam molesteerde de Ajax-aanhang de spelers van Feyenoord 2.

Het kan erger. Bij de wereldkampioenschappen van 1994 in de Verenigde Staten schoot de Colombiaanse international Andres Escobar in eigen doel. Zijn team kon meteen naar huis. Bij thuiskomst werd de schlemielige verdediger voor een café doodgeschoten.

Het kan nog erger. Naar aanleiding van een voetbalwedstrijd is zelfs eens een oorlog uitgebroken. El Salvador en Honduras hadden een hooglopend grensgeschil, dat escaleerde toen de twee landen op 8 juni 1969 een kwalificatiewedstrijd voor het WK-voetbal moesten spelen in de Hondurese hoofdstad Tegucigalpa. Salvadoriaanse aanhangers zouden zijn gemolesteerd. Bij de return twee weken later werd wraak genomen. Het was het begin van wat de `voetbaloorlog' zou gaan heten, een oorlog met meer dan tweeduizend doden.

Voetbalkoorts leidt wel vaker tot moord en doodslag. In of rond stadions, of op een grasveldje bij Beverwijk, overal kunnen hooligans elkaar naar het leven staan. Ook thuis voor de buis gaat het soms mis. Twee jaar geleden, tijdens het WK voetbal, vocht een Thais echtpaar een voetbalruzie uit. Vanaf het begin van het toernooi hing de man, de 20-jarige taxichauffeur Chartkaew Yai, als een zoutzak voor de buis. Halverwege Mexico-Italië had de vrouw er schoon genoeg van en zapte naar een soap. In de daaropvolgende ruzie schoot de man zijn vrouw dood.

Voetbal is ook ongezonder dan andere sporten. Uit onderzoek is gebleken dat het aantal beroertes, zelfverminkingen en verkeersongelukken aanzienlijk toeneemt door voetbal. Na het Europees kampioenschap in 1996 publiceerde de Utrechtse hoogleraar Grobbee een alarmerend artikel in het British Medical Journal. Op 22 juni van dat jaar, de dag dat Oranje door strafschoppen van Frankrijk verloor, bezweken veel meer Nederlanders dan normaal aan een hartaanval.

En voetbalgevaar dreigt overal. Een billboard met een reuzenbal attendeerde de inwoners van Bangkok op het Europees kampioenschap voetbal dat volgende week begint. De bal raakte afgelopen zaterdag los en kwam op een parkeerplaats terecht. Nog vóór de officiële aftrap viel zo het eerste slachtoffer van het EK 2004 te noteren: een BMW uit de 3-serie.

Voetbal maakt meer kapot dan je lief is.