Wie slaagt, kan meepraten over oud-kneusjesvak

Op verzoek van NRC Handelsblad storten schrijvers zich op de examens. Maarten 't Hart mist een belangrijk onderwerp in het examen Biologie (havo).

Toen ik in 1962 eindexamen HBS-b deed, werden belangrijke vakken zoals wiskunde, scheikunde, natuurkunde en mechanica schriftelijk geëxamineerd. Haalde je voor 't schriftelijk een zeven, dan had je vrijstelling voor het mondeling examen in deze vakken. Marginale vakken werden alleen mondeling geëxamineerd. Daartoe behoorde ook biologie.

Twintig minuten lang ondervroeg je eigen biologie-leraar je onder het toeziend oog van een gecommitteerde. Biologie, ofwel Natuurlijke Historie zoals het toen nog heette (afgekort: natte his), was echt een kneusjesvak. Niemand maakte zich daar ook druk over. Daar kwam je altijd wel doorheen.

Mijn biologieleraar was zo dolgelukkig dat er uit mijn klas ten minste nog één jongen was die in dat kneusjesvak doorging, dat hij mij hoe dan ook een tien op mijn eindlijst wilde bezorgen. Ik stelde mij coöperatief op, en samen maakten wij er, ten overstaan van de allervriendelijkste gecommitteerde, een echte show van waarbij wij speelden met allelen, hormonen en semi-permeabele membranen. Ook determineerde ik tussendoor nog een Stinkende Gouwe.

Biologie is vandaag de dag geen kneusjesvak meer. De denigrerende uitdrukking natte his wordt niet meer gehoord. Het maatschappelijk prestige & belang van de biologie is enorm gestegen. Zie je tegenwoordig een wetenschapper op de buis, dan is het negen van de tien keer goeroe Ronald Plasterk. Dat die man nog tijd heeft voor eigen wetenschappelijk onderzoek mag gerust een godswonder heten.

Het havo-examen biologie 2004 weerspiegelt nauwkeurig het duizelingwekkend gestegen prestige van de biologie. Een echt schriftelijk examen waar je drie uur de tijd voor hebt, met 49 vaak pittige vragen. Het examen begint en eindigt met vragen over genetica, en er zijn flink wat oecologisch getinte probleemstellingen. Ook de fysiologische kennis van de kandidaat wordt afgetast met venijnige vraagjes over de alvleesklier en andere hormonale zaken.

En zie: het semi-permeabele membraan, nu selectief permeabel membraam geheten, komt weer om de hoek, net als in 1962!

Zelfs valt een enkele echte ethologie-vraag waar te nemen (over de Lummensprung van zeekoeten op Helgoland), en de paleontologie komt aan bod via de befaamde inslag van een meteoriet in Mexico, 65 miljoen jaar geleden. Daarbij wordt zowaar een vraag over de evolutietheorie gesteld. Het examen is dus blijkbaar niet door knevelchristenen gecensureerd.

Mij verbaast het overigens wel dat deze toch niet onomstreden theorie over de meteorietinslag als oorzaak van het uitsterven der dinosauriërs hier in het examen als een min of meer vaststaand feit wordt gepresenteerd.

Hedendaagse topics zoals het broeikaseffect en kans op borstkanker worden in het examen niet geschuwd. Zelfs het uitsterven van de kabeljauw komt impliciet ter sprake in vraag 17. Me dunkt: iemand die dit examen met goed gevolg heeft afgelegd, kan aardig over biologie meepraten.

Zo iemand kan dan zelf de afweging maken dat het standpunt ten aanzien van genetische manipulatie van gewassen van Greenpeace en aanverwante organisaties ronduit achterlijk is en die zal ook de vrees voor klonen van leuterkneus Balkenende doorzien als op stupide onkunde gebaseerde irrationele huiver.

Wij allen zijn het resultaat van genetische manipulatie, dus daar is niets tegen, en klonen is een veel efficiënter en zuiniger vorm van reproductie dan de met zoveel tijdverslindende emoties gepaard gaande seksuele voortplanting, dus daar moeten we zo snel mogelijk op overstappen.

Het enige hedendaagse topic dat ik in het examen miste, zijn vragen over de virologie. Een vraag als: is het zinvol om kerngezonde dieren bij miljoenen over de kling te jagen om een virus te bestrijden, had ik er graag bij gezien. De biologie mag dan aan prestige gewonnen hebben, maar het feit dat nog zo kort geleden Brinkhorst- en Veermanbarbaren zo huis hebben kunnen houden, wijst erop dat de `natte his'-tijd nog niet definitief achter ons ligt. Maar dit stevige examen is godlof wel een stap in de goede richting.

WWW.NRC.NLdossier Eindexamen 2004