`Ik was even verontwaardigd als iedereen'

Belastingambtenaren hebben honderden afspraken gemaakt met bedrijven en personen die tegen de wet ingaan. Staatssecretaris Wijn wil schoon schip maken. ,,Ik houd niet van gedogen.''

Brutalen hebben de halve wereld, zo bleek enkele maanden geleden toen aan het licht kwam dat bewoners van woonwagenkamp Vinkenslag in Maastricht nauwelijks belasting betalen.

Belastingambtenaren hadden uit angst voor fysiek geweld jarenlang afgezien van `normale' belastingheffing, ondernemers op het kamp betaalden slechts 3 procent belasting over hun ondernemingswinst.

In feite was de Vinkenslag een belastingvrijplaats geworden. Makkelijker kon de fiscus het niet maken, maar het was wel in strijd met het recht.

De gang van zaken op het woonwagenkamp was voor staatssecretaris Joop Wijn (Financiën) aanleiding een breed onderzoek te doen bij de Belastingdienst. ,,Ik was even verontwaardigd als iedereen'', zegt Wijn. ,,Iedereen moet gewoon belasting betalen, dit was echt onaanvaardbaar.''

Wijn vroeg de medewerkers van de Belastingdienst om mogelijke contra legem-afspraken (afspraken die tegen het recht ingaan) zelf te melden. Daar kwamen ruim vijfhonderd reacties op binnen, hetgeen volgens Wijn aantoont dat de belastingmedewerkers zelf ook af wilden van de vage afspraken en het grijze gebied tussen wet en werkelijkheid.

Jarenlang hebben uw ambtenaren onrechtmatige afspraken gemaakt met belastingplichtigen. Hoe kan dat?

,,Laat ik voorop stellen dat ik vaak wel begrijp hoe de individuele afspraken kunnen ontstaan. Wat zou jij doen als je geconfronteerd wordt met fysieke bedreigingen bij het innen van de belastingen, wat zou jij doen als een bedrijf stelselmatig geen administratie bijhoudt, wat zou jij doen als door de heffing van belasting een bedrijf failliet gaat? Inspecteurs moeten per definitie de feiten interpreteren. De reden dat er zoveel onrechtmatige afspraken gemaakt zijn, is dat er veel onduidelijkheid bestond en de Belastingdienst met enorme hoeveelheden aanslagen én mensen werkt. Onder het motto beter iets dan niets zijn afspraken gemaakt om in elk geval nog iets aan belasting binnen te krijgen. Het doel was goed, het middel uiteindelijk niet.''

Wat gaat u met uw kennis doen?

,,We hebben de vijfhonderd meldingen gecategoriseerd en daaruit bleek dat een aantal meldingen niet formeel fout was, maar daar was wel onzekerheid over. Een ander deel was gewoon fout en dat had nooit mogen gebeuren. Ze waren in strijd met de wet, de rechtszekerheid, de rechtsgelijkheid of het beleid. Weer een ander deel was weliswaar fout, maar het doel was op zich goed. Daar moeten we uitleggen dat het niet zo kan. Tenslotte zijn we ook dingen tegen gekomen waarvan we zeggen: het is nu nog in strijd met de wet, maar eigenlijk is de oplossing die de inspecteur heeft gekozen wenselijk én praktisch. Die meldingen zullen we omzetten in formele wetgeving, zodat praktijk en wet op elkaar aansluiten.''

Sluit u uit dat er nog nieuwe afspraken gemaakt worden die tegen de wet ingaan?

,,Je kunt niets uitsluiten, maar door er aandacht aan te besteden, door de medewerkers de mogelijkheid te geven om binnen de dienst eventuele twijfelgevallen te toetsen en door alle medewerkers die met contra legem geconfronteerd kunnen worden een opfriscursus formeel recht te geven, zal het aantal gevallen in elk geval drastisch afnemen.''

Wat gaat u concreet doen om de vrijplaatsen (zoals woonwagenkampen) net zo te behandelen als `normale' belastingplichtigen?

,,We hebben een groot aantal maatregelen voorgesteld. Een van de belangrijkste voor de vrijplaatsen is dat we de samenwerking met minister Remkes (Binnenlandse Zaken), dus met gemeenten en politie, gaan vergroten. Alle terughoudendheid bij de inning gaan we daar laten varen. We zullen breekteams inzetten waar dat nodig is, met deurwaarders, hulpofficieren, sleutelsmeden en politie. En we trekken ook nog eens tien miljoen uit voor extra invorderaars.''

Is dit niet wat vice-president Tjeenk Willink van de Raad van State onlangs als `incidentalisme' bestempelde?

,,Juist niet. Als je alleen af en toe je spierballen laat zien als het niet goed gaat zou dat zo zijn. Ik heb zeer veel respect voor burgemeester Leers van Maastricht, die treedt daadkrachtig op. Ter ondersteuning daarvan hebben wij nu een meer structurele oplossing naar de Kamer gestuurd.''