Ik leen veilig, of ik leen niet

Krijgt econoom en voormalig LPF-minister Eduard Bomhoff dan eindelijk gelijk? Hij pleitte in 1981 voor een innovatie op de Nederlandse financiële markten: leningen waarvan de rente gekoppeld is aan de inflatie.

Dat was vloeken in de monetaire kerk. Behoedzame instituten als de Nederlandsche Bank en de Duitse Bundesbank waren mordicus tegen deze nieuwlichterij. De centrale banken zagen zulke obligaties, die vanwege de koppeling aan een prijsindex ook wel indexleningen worden genoemd, als een vrijbrief voor spilzieke overheden.

Bij gewone obligaties daalt de koers als de rente en de inflatie stijgen. Bij index-obligaties verhoogt de overheid in dat geval de rente, en ontloopt de belegger de koersval. Logisch dat verzekeraars en pensioenfondsen wel pap lusten van indexleningen. De centrale banken vreesden juist tomeloze overheidstekorten.

Na 1981 verslapte de discussie. De rente en de inflatie daalden tot bijna historische diepte. Europese overheden saneerden hun begroting vooruitlopend op de euro. Het stabiliteitspact beperkte overheidstekorten tot 3 procent van het binnenlands product.

Maar met de euro ontbrandde de strijd tussen nationale staten om de gunst van de beleggers. Als elk land een vergelijkbaar monetaire beleied voert, en iedereen dezelfde euro heeft, kiezen beleggers niet voor landen, maar voor leningen. Frankrijk gaf al jaren indexleningen uit. In maart vorig jaar kwam Griekenland. In september kwam Italië. En nu zegt Duitsland dat het ook gaat beginnen, wellicht volgend jaar. De Britten en Amerikanen doen het ook al.

Indexleningen worden gretig gekocht. De rente is zo laag, die kan alleen maar stijgen, vrezen grote beleggers. Het stabiliteitspact blijkt geen rem op tekorten. Indexleningen beveiligen bovendien de waarde van pensioenbesparingen in een vergrijzende samenleving. Zij zouden sparen voor pre-pensioen vergemakkelijken en een brug slaan tussen collectieve regelingen (vakbondsambitie) en individuele keuzes (kabinetsstandpunt).

ABP, Nederlands en 's werelds grootste pensioenfonds, verdubbelde vorig jaar zijn belegging in indexleningen ruimschoots naar 2 miljard euro. De grote beleggers willen wel meer, maar het aanbod is gering.

Bovendien luistert de index nauw. Franse indexleningen zijn gekoppeld aan de Europese inflatie. Maar daar heeft een Nederlands pensioenfonds, dat de waarde van pensioenen wil handhaven niet zoveel aan, wanneer de Nederlandse inflatie daar zoals de laatste jaren nogal mee uit de pas loopt.