IJslandse president gebruikt vetorecht

Na een maandenlang emotioneel debat in IJsland over een omstreden mediawet heeft president Olafur Ragnar Grimsson gisteren zijn veto uitgesproken over de wet, die met 32 tegen 30 stemmen door het parlement was aangenomen. Het is voor het eerst in de 60-jarige geschiedenis van de republiek dat een president zijn vetorecht gebruikt.

Grimsson zei dat er ,,een te groot verschil'' bestaat tussen de wet en de publieke opinie, en dat de IJslanders zich in een referendum moeten uitspreken. Met zijn veto kwam hij tegemoet aan de ruim 30.000 IJslanders die hem daartoe in een petitie hadden opgeroepen, eveneens een primeur in de IJslandse politiek.

Premier David Oddsson, leider van de grootste regeringspartij, de Onafhankelijkheidspartij, en initiator van de mediawet, heeft nog niet gereageerd. Minister Halldor Asgrimsson (Buitenlandse Zaken), leider van de kleinere coalitiepartner, de Agrarische partij, zei dat hij eerst advies van constitutionele experts wilde inwinnen. De drie oppositiepartijen juichten het veto van Grimsson toe.

Volgens de nieuwe wet mag een krantenuitgever slechts voor maximaal 25 procent eigenaar zijn van een tv- of radiostation, en omgekeerd. In de praktijk is de wet gericht tegen het mediaconcern Njordurljos (Noorderlicht) dat twee kranten, een tv-station en een radiozender en een keten van platenwinkels met een eigen cd-label bezit. Dit concern is voor het grootste deel eigendom van de IJslandse supermarktketen Baugur waarmee premier Oddsson al ruim een jaar een bittere vete uitvecht.

Een van de beide kranten, Frettabladid (Nieuwsblad), is in een jaar uitgegroeid tot de grootste krant van IJsland. Frettabladid, dat in de Reykjavík en omgeving (waar ongeveer tweederde van de IJslanders woont) gratis huis aan huis wordt bezorgd, wordt door Oddsson beschouwd als de spreekbuis van het supermarktconcern dat zich niets gelegen laat liggen aan Oddsson en zijn Onafhankelijkheidspartij. Frettabladid, dat de eigenzinnige premier kritisch volgt, heeft de enige andere grote krant in IJsland, het conservatieve, traditioneel met Oddssons partij verbonden Morgunbladid (Ochtendblad) naar de tweede plaats verdrongen.

De mediawet, vergelijkbaar met die in andere Scandinavische landen, strijdt volgens de voorstanders tegen een IJslandse Berlusconi. Maar volgens critici is het een poging van Oddsson om het mediaconcern op te breken voor hij na ruim dertien jaar op 15 september het premierschap overdraagt aan minister Asgrimsson. Met zijn veto heeft Grimsson, die acht jaar geleden president werd en herhaaldelijk in conflict is geweest met de premier, zijn laatste herverkiezing voor nog eens vier jaar, eind juni, vrijwel zeker gesteld.