Het sex-appeal van de olympische fakkel

Het olympisch vuur verliet gisteren Griekenland, op weg naar Sydney. De fakkeltocht over de hele wereld is een commerciële onderneming geworden. De tijd dat de fakkel ook werd gebruikt om vrouwen te versieren is al lang voorbij.

Het Griekse Olympia is het dorp van het olympisch vuur. Sinds 1936 wordt het ontstoken in het jaar van de Olympische Spelen. Dat was dit jaar in maart weer het geval. In dit dorp op zo'n 350 kilometer van Athene is het vuur een constante factor in de verhalen. Veel mannen hebben ermee gelopen en koesteren hun toortsen en foto's. ,,Door met dat vuur te lopen heb ik met veel vrouwen seks gehad'', zegt een van hen. Tot twintig jaar geleden, omdat de commercie toen bezit nam van het belangrijkste pre-olympische symbool. Nu wordt de plaatselijke bevolking overal buiten gehouden. De ceremonie dit jaar was vooral een feest voor hoge gasten van ver weg. Het hart van Pierre de Coubertin, de Franse grondlegger van de moderne Olympische Spelen, ligt begraven in dit olympische dorp en zo lijkt het inmiddels ook met zijn idealen te zijn. In elk geval voor de bewoners van Olympia.

Het olympische vuur is een moderne uitvinding, die in 1934 werd geboren tijdens een overvloedig maal van een aantal IOC-leden, die zojuist Olympia hadden verlaten. Niet ver daarvandaan bleven ze hangen in Tripolis, voor een diner met burgemeester Petrinos. Onder de aanwezigen was de Nederlander Pieter Wilhelmus Scharroo, die van 1924 tot 1957 deel uitmaakte van het IOC. Na het uitbrengen van vele toosten nam de Duitser Karl Ritter von Halt het woord.

,,Heren. Zojuist schoot mij een gedachte te binnen en hierbij beloof ik plechtig die ook uit te voeren voor aanvang van de volgende Olympiade in 1936, in mijn woonplaats Berlijn. Ik wil een grandioze fakkeltocht organiseren tussen nabijgelegen landen. Atleten uit die landen zullen vanuit Olympia het olympische vuur naar het stadion in Berlijn dragen. Het is goed dat Griekenland opnieuw het licht naar het Westen brengt.''

Vanaf dat moment speelt Olympia dus een voorname rol in de fakkeltocht. In elk olympisch jaar, inclusief de Winterspelen vanaf 1964, wordt plechtig het vuur ontstoken via een spiegel die het zonlicht weerkaatst. Drie exemplaren zijn daarvan gemaakt, met het origineel in het Museum van de Olympische Spelen in Olympia. Er is nog een spiegel om mee te oefenen en de laatste, die op last van Athanassios Kritsinelis van het IOC werd gemaakt, ligt in Lausanne indien het origineel wordt gestolen of gesloopt. Wat trouwens niet ondenkbaar is, omdat dat museum in Olympia er niet best bijligt. Vlekken op de muur en in het plafond, kapotte lampen en een minimale beveiliging zorgen niet voor de beste atmosfeer om dat relikwie optimaal te bewaren. Het staat op een vitrine en is voor een kwaadwillige makkelijk mee te nemen. Alhoewel de Spelen thuiskomen deze zomer, is dit museum duidelijk ontsnapt aan de positieve aandacht van het IOC en de Grieken.

Tot en met 1980 was het altijd groot feest in Olympia als het vuur werd ontstoken. Het was gewoonte om de mannen van het dorp met de toorts te laten lopen. Georgios Georgakopoulos is de onofficiële burgemeester van Olympia en onderhoudt vanuit zijn reiswinkel in Athene directe contacten met ministers en ambtenaren om zo het beste te regelen voor zijn dorp. In 1964 liep hij met de toorts die toen naar Tokio zou voeren.

,,Het is een grote eer voor iemand uit Olympia om met het vuur te lopen. Ik mocht als derde, direct na onze koning en de Griekse atleet George Marcellos. Dus ik was de eerste uit Olympia dat jaar.'' Hij pakt een foto, waarop hij met het vuur loopt. Ondanks de goede herinneringen hieraan heeft hij de toorts niet meer in bezit. ,,Weggegeven'', zegt hij met een stalen gezicht, zijn zonen Ioannis en Takis negerend die met moeite hun lachen inhouden. Zij weten dat hun vader vroeger een grote charmeur was, die de toorts wel eens gebruikt kan hebben voor een avondje drinken of vrijen.

Daarmee zou hij niet de enige zijn geweest. Anastasios Michos is de plaatselijke juwelier en heeft maar liefst zeven keer met het vuur gelopen. ,,De beste herinneringen heb ik aan de tocht van 1960'', vertelt hij desgevraagd. ,,De Spelen waren toen in Rome. Olympia zat vol bloedmooie Italiaanse vrouwen en met één daarvan had ik 's avonds wilde seks op de Kronosheuvel, in het oude Olympia.'' Dat is nog geen honderd meter van de plek waar met veel symboliek het vuur wordt ontstoken.

Maar vanaf 1984 moesten de mannen uit Olympia iets nieuws verzinnen om indruk te maken. Dat jaar ontstond ruzie tussen de Amerikaanse organisatie en de toenmalige communistische burgemeester Spyros Photinos. Op weg naar het stadion in Los Angeles vroegen de Amerikanen drieduizend dollar per kilometer van de lopers en deze uitverkoop kwam hard aan in Griekenland. Photinos weigerde met steun van zijn bevolking het vuur te ontsteken indien de plannen niet werden gewijzigd. Het IOC moest ingrijpen om een debacle te voorkomen. ,,Het comité wilde hoe dan ook de ceremonie laten doorgaan'', zei Athanassios Kritsinelis op een IOC-conferentie in 1996. ,,Als de Grieken bleven weigeren, zou de ceremonie desnoods bij het hoofdkwartier in Lausanne plaatsvinden.'' Om een kopie van de spiegel daarheen te brengen, had dus nog een reden. Het vuur werd uiteindelijk wel ontstoken in Olympia, maar zonder begeleidende ceremonie. Voor Olympia was het toen afgelopen met de pret, de commercie had het overgenomen.

Dit jaar werd dat pijnlijk duidelijk tijdens de ceremonie op 25 maart, die door hoge gasten uit de hele wereld werd bezocht. De omwonenden mochten er niet in als ze niet expliciet waren uitgenodigd. Olga Georgakopoulou-Vandenborn is echtgenote van Georgios en mocht er als classica en archeologe bij zijn, net als zoon Takis. Maar Takis kijkt bedroefd als hij terugdenkt aan die dag: ,,Ik voelde me een vreemde in mijn eigen dorp toen ik langs alle controles moest.''

Het ontsteken van het vuur is een feest geworden voor het IOC en zijn hoge vrienden, klagen ze daarom in Olympia. De conferentieruimte van het IOC aan de buitenkant van Olympia is hermetisch afgesloten van de buitenwereld en wordt schamper `Klein-Vaticaanstad' genoemd. Het leven in Olympia draait gewoon door, met alle toeristenbussen en zo nu en dan een invasie van het IOC. Niemand in Olympia die nog het hart van Pierre de Coubertin kan horen kloppen.