Het noorden is DDR van Nederland

Het noorden wil zijn subsidie behouden. ,,Als er 200 miljoen naar de Rotterdamse haven gaat heet het een investering, steek je 200 miljoen in het noorden dan heet het geld wegbrengen.''

Zielig zijn de noordelingen niet en klagen willen de ze evenmin. ,,Wij hebben grote mogelijkheden, maar hebben tijdelijk rijkssteun nodig tot 2010. Daar hebben wij recht op'', zegt Gerrit Ybema (D66), oud-staatssecretaris van Economische Zaken en inwoner van Leeuwarden. De oud-bewindsman is nu voorzitter van het Adviescollege voor de markt, dat noordelijke bestuurders adviseert over versterking van de economie. Staatssecretaris Van Gennip (Economische Zaken) verklaarde onlangs dat ze wil breken met het beleid dat Noord-Nederland rijkssteun krijgt. Ze zal hierover binnen enkele weken een nota publiceren, genaamd Pieken in de delta, maar een van haar topambtenaren liep hier op een congres in het noorden in mei al op vooruit.

Het geld wil ze voortaan vooral steken in de ontwikkeling van economisch sterke regio's en gebieden (vooral de Randstad). Investeringen daar zouden de nationale economie meer opleveren. Het gaat daarbij tot 2010 om enkele honderden miljoenen euro's die het noorden zou mislopen. In het noorden is onthutst gereageerd op de koerswijziging, die men in strijd vindt met het Langmanakkoord uit 1998. Daarin kwamen het toenmalige kabinet en de noordelijke provinciebesturen overeen dat het noorden tot 2010 recht had op rijkssteun. Met die steun zouden 43.000 nieuwe arbeidsplaatsen worden gecreëerd, waarmee Noord-Nederland zijn economische achterstand zou wegwerken. Tot en met 2006 komt dit neer op een bedrag van 2,2 miljard euro (van het ministerie 560 miljoen euro en uit Brusselse fondsen 340 miljoen euro voor het banenplan. Verder zou er extra worden geïnvesteerd in infrastructuur). De uitvoering van het akkoord is om praktische redenen in tweeën gesplitst in een periode tot 2007 en een periode daarna tot 2010.

Concrete afspraken over financiering zijn gemaakt tot en met 2006. De Groningse commissaris van de koningin Hans Alders (PvdA) vindt het onverteerbaar dat het kabinet na 2006 geen extra steun wil geven aan het noorden. Temeer omdat een volgens hem onafhankelijke evaluatie uitwees dat het steunprogramma werkt. ,,De extra gelden zijn effectief en efficiënt ingezet. Tot 2007 zullen we er 17.000 extra arbeidsplaatsen bij hebben gekregen. We zijn onze achterstand succesvol aan het inlopen.'' Hij vindt dat het rijk contractbreuk pleegt als het zijn afspraken uit het Langmanakkoord niet nakomt.

Maar moet het noorden niet eindelijk eens zijn eigen broek ophouden? Alders: ,,We houden onze eigen broek op. Het noorden draagt ook bij aan de nationale welvaartsgroei. We zetten in op kansrijke innovatieve sectoren zoals watertechnologie, energie, agro-business en life-sciences. Als er 200 miljoen in de Rotterdamse haven wordt gestoken, heet dat een investering. Steek je 200 miljoen in het noorden, dan heet het geld wegbrengen.'' Hij is van oordeel dat de bijdrage van Noord-Nederland aan de nationale economie wordt gebagatelliseerd. ,,Ik denk daarbij aan de aardgasbaten uit het Slochterenveld. Dat schreef Langman ook in zijn rapport. Ik zeg niet dat het aardgas van het noorden is, maar het draagt wel bij aan de Nederlandse economie, net zoals de haven van Rotterdam en Amsterdam als financieel centrum dat doen.''

Het Friese CDA-Kamerlid Joop Atsma vindt dat de betrouwbaarheid van de overheid in het geding is als Van Gennip het Langmanakkoord verbreekt. ,,De uitvoering werkt. Er zijn vele duizenden banen bijgekomen. We zitten op schema in het wegwerken van onze achterstand.'' Hij herkent in Van Gennips nota ,,het oude standpunt van Economische Zaken''. ,,De ambtelijke insteek was en is dat de Randstad prioriteit heeft. Het noorden wordt weggeschreven ten gunste van het westen.'' Ybema beaamt dit. Toen hij in 1998 op het departement van Economische Zaken kwam, merkte hij dat zijn ambtenaren ook toen al aan de Langmanakkoorden wilden morrelen. ,,De algemene gedachte was dat je gelden vooral in sterke regio's moest steken. Door die nog sterker te maken, konden die de internationale concurrentie aan. Ik liet al snel merken dat dit niet mijn lijn was en dat ik volledig recht wilde doen aan het Langmanakkoord.'' Het verbaast hem dan ook niet dat Van Gennip voor na 2006 geen afspraken wil maken over rijksgeld voor steunprogramma's aan het noorden. ,,Het was voor mij een voordeel dat ik kennis van zaken had over de noordelijke economie. Bovendien was Jorritsma minister. We kenden de kwaliteiten en mogelijkheden van het noorden, omdat we er beiden vandaan komen en woonden.'' Stopzetten van het Langmanakkoord is niet verstandig, vindt Ybema. ,,De evaluatie wijst uit dat de gelden goed benut worden. Contract is contract.'' Een economische structuur versterk je niet in zes jaar, stelt hij. ,,Daar moet je tien tot twaalf jaar voor uittrekken.'' Het zou ,,raar'' zijn als het kabinet de subsidiestroom aan zwakke regio's schrapt, terwijl andere Europese landen dit niet doen. ,,Duitsland heeft het nodig voor de vroegere DDR, België voor Wallonië, Frankrijk voor het platteland. Zijn advies aan Van Gennip: ,,Luister niet naar het advies van je topambtenaar. Ook politiek is het een verliesdossier om Langman te beeindigen, omdat een Kamermeerderheid tegen is.'' Een brede Kamermeerderheid is het oneens met Van Gennip en wil nu weten hoeveel geld ze vrij denkt te maken voor noordelijke steun.In 2010 zal extra steun niet meer nodig zijn, verwacht Ybema. ,,Ik denk dat het noorden na 2010 op eigen kracht verder kan. Je kunt niet eeuwig aan het subisidie-infuus liggen.''