`Moeder moet razend geweest zijn'

Een moeder die haar drie kinderen doodsteekt en daarna zelfmoord pleegt. Is dat gestoord? Of is het ook te begrijpen? ,,Razend zijn maar niks zeggen, kan tot verschrikkelijke daden leiden.'

Over de vrouw uit Berghem die zaterdag haar drie zoontjes doodstak en daarna onder de trein sprong, kan Martine Groen niets zeggen. ,,Ik ken haar niet.' Maar over zulke gevallen kan ze véél zeggen. Martine Groen is gezinspsycholoog, ze schreef samen met Justine van Lawick, ook gezinspsycholoog, een boek over fysiek en psychisch geweld in gezinnen, `Intieme oorlog'. In dit geval, zegt ze, zijn er ,,een paar dingen' opmerkelijk. ,,Eén: de politie is eerder dit jaar een paar keer aan de deur geweest om te bemiddelen in de ruzies tussen haar en haar ex-man. Twee: ze stéékt haar kinderen met een mes dood, net als Medea.' Medea was de prinses uit de Griekse mythologie die haar kind doodde om zich te wreken op haar man Jason, die haar had verlaten voor een andere prinses.

Martine Groen: ,,Steken is zeer gewelddadig. Die kinderen zijn niet meteen dood geweest, ze heeft haar best moeten doen. Ze had ze ook slaappillen kunnen geven en de gaskraan kunnen opendraaien, dat is heel wat milder. Voor de trein springen is ook zeer gewelddadig. Er spreekt een enorme razernij uit. Maar in de berichtgeving en in de verklaringen van de politie wordt dat weggemoffeld. Dat ze gescheiden was, wordt ook weggemoffeld. Daar had het volgens de politie niets mee te maken.'

Zo gaat dat vaak, zegt Groen. Het is ook een van de thema's van `Intieme oorlog'. Geweld in gezinnen blijft volgens haar en Justine van Lawick vaak onbesproken, omdat niemand zich er raad mee weet. Het is te erg. Er is nog iets dat Martine Groen is opgevallen: ,,Het isolement waarin deze vrouw verkeerde. Ze vertelde niemand hoe moeilijk ze het had. Blijkbaar heeft ze het heel goed willen doen, in haar eentje met haar kinderen. Ze hield de façade perfect in stand.'

Razend en wanhopig zijn, maar niks zeggen, of niks kúnnen zeggen – dat kan tot verschrikkelijke daden leiden. Was de vrouw uit Berghem gestoord? Martine Groen: ,,Op het moment zelf was ze zeker gestoord. Maar dat wil niet zeggen dat ze gek was. Je weet niet hoe lang zij en haar man elkaar getreiterd hebben, en hoe erg. Er is in dit soort gevallen altijd meer aan de hand dan de buitenwereld denkt.'

,,Niet te excuseren, wel te begrijpen', zegt Justine van Lawick over de vrouw uit Berghem. Voordat ze verder praat, wil ze zeggen dat dit soort excessen bijna altijd wordt voorkomen. ,,Het komt alleen in het nieuws als het wél gebeurt.' In gedachten pleegt iedereen wel eens een moord, zegt ze. En veel mensen fantaseren er wel eens over hoe het zou zijn om de kinderen over het balkon te smijten. En zeker mensen die uit hun evenwicht zijn – bijvoorbeeld door ruzies en een scheiding. ,,Je verbeelding', zegt Justine van Lawick, ,,helpt je om je agressie vorm te geven. Je impulscontrole voorkomt dat je zoiets ook echt doet.'

Blijkbaar was er bij de vrouw uit Berghem geen zusje, buurvrouw of vriendin die merkte hoe boos en wanhopig ze was. Justine van Lawick: ,,Blijkbaar is ze echt gaan denken dat er voor haar nog maar één mogelijkheid was: zelfmoord plegen en de kinderen meenemen, zoals zij dat noemde.' Ze vindt beangstigend, maar ook ,,fascinerend' dat mensen zo gevangen kunnen raken in hun eigen overtuigingen. ,,We zien daar door de hele wereldgeschiedenis heen voorbeelden van.' Om zelf weer uit zo'n waan te komen – Justine van Lawick gebruikt dát woord ervoor – is heel lastig. ,,Daar moet je bij geholpen worden.' Maar dan moeten andere mensen wel wéten dat die waan er is.

Hoe onvoorstelbaar is het, een moeder die haar kinderen doodt?

Justine van Lawick: ,,Uit allerlei psychologische experimenten is allang gebleken dat de meeste mensen tot álles in staat zijn.' Ze bedoelt bijvoorbeeld experimenten waarin proefpersonen (zogenaamd) elektrische schokken konden geven aan andere proefpersonen. Ze deden het bijna allemaal en ze wísten wat ze deden. Maar ze bedoelt ook allerlei wanhoopsdaden die voor niet-wanhopige mensen onbegrijpelijk zijn. ,,Bij iedereen die roept: dat zou ik nóóit doen of nóóit kunnen, denk ik: jíj in elk geval wel, want je bent niet eens in staat om over jezelf na te denken.'

Afgelopen woensdag, twee dagen voor de moord, besteedde Oprah Winfrey haar uitzending aan gescheiden ouders die hun kinderen doodden. Wellicht heeft de moeder uit Berghem het programma gezien.

Gerectificeerd

Medea

Het artikel `Moeder moet razend zijn geweest' (2 juni, pagina 3) refereert aan Medea die haar kind doodde. Volgens de Griekse mythe doodde Medea haar twee kinderen.