Het belang van haar in Afrika

Vraag een willekeurige voorbijganger in West-Afrika naar het belang van haar en hij zal antwoorden: `Een vrouw zonder kapsel is lelijk. Haar hoofd moet er verzorgd uitzien'.

Kroeshaar is geduldig. Je kunt het glad smelten, plat trekken of stijf föhnen. Je kunt het vlechten, knopen of in bolletjes draaien. Je kunt het strak op de schedel vlechten en er met naald en draad kunstlokken aan naaien. Je kunt er patronen in vlechten. Je kunt het vastplakken. Je kunt het omhoog kammen tot het rechtop staat alsof je je vingers in het stopcontact hebt gestoken. Je kunt er veiligheidsspelden in steken, schelpjes aan hangen of bloemen in vlechten. Het enige nadeel van kroeshaar is dat je er altijd iets mee moet doen. Het is weerbarstig, eigenzinnig. Het moet voortdurend in bedwang worden gehouden.

Hoe belangrijk is haar in West-Afrika? Vraag het aan een voorbijganger. Hij zal antwoorden: `Een Afrikaanse vrouw zonder kapsel is lelijk. Haar hoofd moet er verzorgd uitzien.' Een verzorgd kapsel wijst op properheid. Kleding komt op de tweede plaats.

Of vraag aan een voorbijgangster hoe vaak ze zich nieuw haar laat aanmeten, en ze zal zeggen: `Dat hangt van het kapsel af.' Sommige modellen gaan drie dagen mee, andere drie weken. Maar zelden langer dan een maand. Dan moeten de vlechten weer uitgevlochten worden, de lokken losgetrokken.

Veel Ivoriaanse vrouwen veranderen iedere maand van coupe. De haarmodes volgen elkaar in duizelingwekkend tempo op. De mogelijkheden lijken oneindig. Er is maar één taboe: je haar laten verslonzen. Alleen gekken een verzamelterm voor zwervers – kammen hun haar niet.

Zoals er duizend-en-één mogelijkheden zijn, zo zijn er duizend-en-één kapsalons. Iedere straat van de miljoenenstad Abidjan heeft een paar kapperszaken, variërend van salons met airconditioning tot houten hokjes waarop een tondeuse geschilderd staat voor de heren of een simpele kruk in de buitenlucht voor de vrouwen.

Zo is de beroemde openluchtkapsalon van de wijk Treichville gegroeid. De kapsters het zijn er zeker twintig, allemaal met een eigen assistente – zitten naast een taxistandplaats, met krukjes en een parasol voor de klant.

De synthetische lokken kunnen aan de overkant van de straat gekocht worden, of de klant neemt ze zelf mee. Het vlechten gebeurt op twee meter afstand van een drukke bushalte, in het zicht van forensen, automobilisten en lummelende taxichauffeurs. In deze wijk is buiten meer plaats dan binnen.

Om kapster te worden, heb je genoeg aan behendige vingers. En een zusje om op te oefenen. Alima (23) moest wegens geldgebrek van school af. Nu is ze kapster in Treichville. Ze trekt het foto-album tevoorschijn dat haar portfolio is, een overzicht van haar werk, overbelichte foto's van klanten die door haar onder handen zijn genomen. Dit zijn de stijlen die Alima in de vingers heeft.

De naam van het moeilijkste vlechtwerk is ontleend aan actualiteit. Omdat het net zo ingewikkeld is als het vredesakkoord van Marcoussis dat vorig jaar gesloten werd, en omdat het rond die tijd in de mode raakte, heet het kapsel Marcoussis: kunstvlechten, oplopend in dikte, die in een lichte draai tegen de schedel worden geknoopt.

Minstens zo populair zijn de `Pierrette', de `Noami' en de `Whitney', afgekeken van de beroemdheden die door lokale meisjes aanbeden worden. Van de `Whitney' bestaan zelfs vier variaties, waaronder `open' en `vergrendeld', genoemd naar de manier waarop het (nep)haar over het voorhoofd valt.

Europees haar mag dan lekker zacht aanvoelen, je kunt er weinig mee. Afrikaans haar is artistieker, vindt Solange (24), die aan de rand van de markthallen van Abidjan een kapsalon drijft. Met acht vierkante meter, drie gammele stoelen, ontelbare potjes met haarproducten, een speldenkussen waaruit naalden steken en een tandenborstel verricht ze wonderen. De naalden zijn voor het aannaaien van synthetische lokken, de tandenborstel voor het aanborstelen van de haargrens als het haar strak naar achteren is getrokken. Strak moet. Hoe strakker, hoe better. Er is geen pluisje dat aan de aandacht van Solange ontsnapt.

Het meisje dat binnenkomt om voor 75 cent een kunstknotje ingezet te krijgen, verlaat de kapsalon in een wolk van fixeermiddel en een onzichtbare helm van gel. Vaak doet het pijn, het gekam en getrek en gevlecht. Maar een goede kapster trekt de rimpels op je voorhoofd glad. Hoofdpijn the day after hoort erbij.

Afrikaanse vrouwen zijn geduldig. Voor sommige kapsels moet je urenlang zitten, ook als je ze in twee sessies doet. Er wordt jong geleerd. Schoolmeisjes hebben geometrische kunstwerken die spontaan aan hun hoofdhuid ontsproten lijken te zijn. De vlechtjes maken later plaats voor coupes, zonder onderscheid voor nationaliteit of stam.

Slechts twee kapsels verraden iets over de draagster. Met dreadlocks geef je aan naar reggae te luisteren. En met een dikke bos vlechten tot op de billen geef je aan van losse zeden te zijn.