Tapijt van zeeslag heeft weer glans

Een kort voor 1600 gemaakt wandtapijt is na een jaren durende restauratie weer te zien op een expositie in het Zeeuws Museum.

Het historische wandtapijt De slag bij Rammekens is na een restauratie die begon in 1976, weer te bewonderen in het Zeeuws Museum in Middelburg. Het wandtapijt, gemaakt tussen 1596 en 1598, toont een aanval van de Zeeuwse Watergeuzen op de Spanjaarden in de Tachtigjarige Oorlog. Achtentwintig jaar lang is het vier meter hoge en ruim zeven meter brede kleed onder handen genomen door Paswerk Textielrestauratie in Haarlem. Daar werkten speciaal opgeleide werknemers van een sociale werkplaats onder toezicht van experts aan het herstel. Met engelengeduld: de restauratie van één vierkante meter duurde zo'n honderdtwintig weken.

De Slag bij Rammekens is onderdeel van de expositie Geweven geschiedenis, Zeeuwse wandtapijten 1593-1604 in het Zeeuws Museum. Ook De slag bij Bergen op Zoom en Het beleg van Zierikzee uit de Geuzentijd worden tentoongesteld. Niet zonder trots wijst conservator Hesther van den Donk naar De Slag bij Rammekens. ,,Prachtig, niet? De restauratie was nodig omdat belangrijke delen van het kleed, dat is geweven van wol en zijde, flets waren geworden. De zijde die glans moest geven aan de afgebeelde gezichten, vlaggen en helmen, was grotendeels uit het tapijt gevallen'', legt ze uit.

De drie wandtapijten zijn ,,de pronkstukken'' van een ,,unieke serie van zes'' zegt Van den Donk. Slechts vrij zelden zijn zeeslagen afgebeeld op kleden. In het Britse House of Parlement te Londen hing ooit een serie van tien, maar negen daarvan – ze toonden de Armadavloot – gingen in 1843 bij een brand verloren. Het tiende werd gestolen.

Vóór De slag bij Rammekens werd gerestaureerd, nam Paswerk Textielrestauratie de vijf andere wandtapijten onder handen. Járenlang. In 1955 begon Paswerk met Het Prinsentapijt. De kosten van het herstel kwamen voor rekening van de gemeente Middelburg, het rijk en de provincie Zeeland, dat de kleden in 1972 in langdurige bruikleen afstond aan het Zeeuws Museum. Directeur Valentijn Byvanck noemt de collectie ,,héél bijzonder''. ,,Het Rijksmuseum zou er een moord voor willen doen'', lacht hij.

Het museum stelt bezoekers van de expositie, die tot en met 12 september duurt, een handleiding in de vorm van een stripverhaal beschikbaar. Voor twee euro krijgen ze een kleine verrekijker, zodat ze de details van de drie tapijten goed kunnen zien: de oorlogshandelingen op open water, de schermutselingen in de havens en de silhouetten van de steden Bergen op Zoom, Zierikzee, Veere, Vlissingen en Middelburg.

De slag bij Bergen op Zoom is het oudste van de serie tapijten, die op de monumentenlijst staat. Het herinnert aan de glorieuze overwinning die de Zeeuwse vloot bij Bergen op Zoom op de Spanjaarden behaalde en is geweven in het atelier van François Spierincx in Delft. Na aflevering in 1595 besloten de Staten van Zeeland nog vijf kleden te laten vervaardigen. In de zestiende en zeventiende eeuw hadden de tapijten niet alleen een esthetische functie. Ze werden ook gebruikt om de warmte vast te houden en de tocht te bestrijden in de grote zalen van de Middelburgse Abdij waar de Staten zetelden.

Daarnaast dienden ze een belangrijk ideologisch doel. In de handel, op zee en in het landelijk bestuur concurreerden de Staten voortdurend met het eveneens machtige gewest Holland. Die strijd werd visueel voortgezet met de tapijten: bij bezoek van hoge gasten aan de Abdij werden ze ontrold en opgehangen om het aandeel van de Zeeuwen in de overwinning op de Spanjaarden te benadrukken.

Toen het Zeeuws Museum vier jaar geleden werd leeggehaald wegens een geplande (maar uitgestelde) verbouwing, gingen de tapijten (met uitzondering van De slag bij Rammekes) naar het Instituut Collectie Nederland (ICN) in Rijswijk. Binnenkort begint de verbouwing, die duurt tot begin 2006. Daarna komen de wandtapijten definitief naar Middelburg terug. Hier horen ze ook, zegt directeur Byvanck. ,,De serie heeft voor ons dezelfde betekenis als de Nachtwacht voor het Rijksmuseum.''