Retour Brussel-Den Haag

Europa zoekt een niet al te sterke leider...

Gezocht: een krachtige, maar niet te krachtige leider voor Europa. Voor die opgave staan de 25 regeringsleiders van de landen van de Europese Unie die over ruim twee weken in Brussel bijeenkomen, waar zij het behalve over de Grondwet ook eens moeten zien te worden over een nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Dat is een haast onmogelijke functie. Aan de ene kant is de voorzitter van het dagelijks bestuur het gezicht van het verenigd Europa. Aan de andere kant is hij een functionaris, die moet uitvoeren wat ministers in Europees verband met elkaar hebben afgesproken. Zie hier het dilemma van de regeringsleiders.

Als de huidige voorzitter van de Commissie, Romano Prodi, op 1 november definitief terugkeert naar Italië, zullen weinigen daar echt rouwig om zijn. Er werd door Prodi op de winkel gepast, maar onderwijl raakte de winkel wel steeds leger. En dat terwijl er een heel terrein braak lag, want Prodi's voorganger, de Luxemburger Santer, had – totdat hij noodgedwongen met zijn Commissie moest vertrekken – in het geheel geen indruk gemaakt. Nog altijd wordt in Brussel met weemoed gesproken over het tien jaar durende voorzittterschap van de Fransman Jacques Delors. Onder zijn leiding was Europa echt gaan leven.

Wie gaat het dus worden? Naarmate de datum van de beslissing dichterbij komt, nemen de speculaties toe. Tot voor kort ontbraken de namen van kandidaten uit grote landen op de lijstjes. Maar daarin kwam enkele weken geleden verandering toen opeens de naam van de huidige commissaris voor buitenlandse betrekkingen, de Brit Chris Patten, opdook. Maar de naam was nog niet gelanceerd of andere Franse bronnen wisten te melden dat de kandidatuur van Patten onmogelijk was vanwege diens slechte kennis van de Franse taal.

Dan heeft de huidige Belgische premier Guy Verhofstadt het een stuk makkelijker. Die heeft geen moeite met het spreken van Frans. Ook niet met Engels trouwens. Maar toch heerst vooral bij de Britten argwaan. Belgen worden beschouwd als federalisten bij uitstek en een federaal Europa is wel het laatste dat de Britten willen. Desondanks leek vorige week de Britse premier Blair erg geporteerd voor Verhofstadt. Leek, want inmiddels wordt het positieve signaal van Blair uitgelegd als pure politieke tactiek: hiermee hoopt hij in eigen land kritiek op Verhofstadt uit te lokken zodat hij met een verwijzing naar de critici zijn steun aan de Belg kan onthouden zonder dat het hem persoonlijk te veel wordt aangerekend. Vernuftig politiek spel heet dit. Een spel dat de komende weken ongetwijfeld in diverse Europese hoofdsteden gespeeld zal worden.

... VVD en CDA willen een commissaris...

Zolang er nog geen voorzitter van de Europese Commissie is, is er al helemaal geen Nederlands lid van die Commissie. Maar dat weerhoudt Den Haag er niet van volop mee te draaien in de banencaroussel, zeker nu VVD'er Frits Bolkestein, de huidige Nederlandse Commissaris, te kennen heeft gegeven niet door te willen gaan in Brussel. Algemeen werd aangenomen dat de regeringspartijen CDA en VVD de buit onderling zouden verdelen. Maar dat gaat lastiger dan verwacht. De liberalen claimen de plaats van Bolkestein, met als argument dat het CDA al wel erg goed vertegenwoordigd is in `de buitenlandhoek'. Met de premier, minister Bot op Buitenlandse Zaken, en oud-fractievoorzitter Jaap de Hoop Scheffer als secretaris-generaal van de NAVO is dat bezwaar begrijpelijk.

Om die positie te verzilveren schoof VVD-fractievoorzitter Jozias van Aartsen enkele weken geleden zijn droomkandidaat – oud-minister, prominent VVD'er én vrouw – Neelie Kroes naar voren. Binnen het CDA gaan de gedachten meer uit naar Landbouw-minister Cees Veerman, die dan ook de door het CDA gewenste landbouwportefeuille in de nieuwe Commissie zou kunnen beheren. Ook Onno Ruding, oud-minister, wordt in christen-democratische kring genoemd.

De onenigheid binnen de coalitie over de gewenste Eurocommissaris speelt de grootste oppositiepartij ogenschijnlijk in de kaart. Al enkele maanden geleden wierp econoom en oud-staatssecretaris voor Cultuur Rick van der Ploeg zich openlijk in de strijd. In de Haagse wandelgangen duikt ook met enige regelmaat de naam van oud-staatssecretaris voor Europese Zaken Dick Benschop op.

Vorige week zondag liet oud-minister Margreeth de Boer in het Radio 1 Journaal ineens de naam van oud-fractievoorzitter Ad Melkert vallen. Binnen de PvdA durven ze echter nog niet te hard te hopen op onvoorwaardelijke steun van het CDA voor een PvdA-kandidaat. ,,Ze houden ons erbij om van Neelie af te komen, maar als het puntje bij paaltje komt kiezen ze toch iemand van de eigen coalitie'', sombert een PvdA'er.

... en de PvdA verzamelt kleine posten

En dus richt de PvdA haar pijlen voorlopig op de kleinere posten. Burgemeestersposten bijvoorbeeld. Zo is oud-staatssecretaris van Landbouw Geke Faber inmiddels in de race voor Delft. Ze staat daar weliswaar op de tweede plaats, na de Haagse VVD-wethouder Verkerk, maar toch. En ook de wegens prostituee-bezoek afgetreden oud-wethouder van Amsterdam Rob Oudkerk dook weer op in de namencaroussel van de afgelopen weken. Eerder al werd hij genoemd als wethouder in Haarlem. Vorige week noemde het Parool Oudkerk als mogelijk burgemeester in Zaanstad, een baan die inmiddels (tijdelijk) is vergeven aan voormalig Rotterdams wethouder Hans Kombrink (PvdA). Die volgt op zijn beurt de PvdA'er Ruud Vreeman op, die in een nek aan nek-race met CNV-voorzitter Doekle Terpstra het burgemeesterschap van Tilburg claimde.

Waarmee de banencaroussel de polder in trekt. Want Terpstra wil dus weg bij het CNV en hij is niet de enige van de sociale partners. Werkgeversorganisatie is dringend op zoek naar een opvolger van voorzitter Jacques Schraven. Schiphol-directeur Gerlach Cerfontaine liet die post onlangs schieten omdat hij er financieel niet uitkwam met de werkgevers. Bronnen binnen VNO-NCW zeggen dat als mogelijke opvolger van Schraven nu gekeken wordt naar ondernemer én oud-LPF-bewindsman Roelf de Boer. Maar die werd door GroenLinks en PvdA nu juist weer opgeroepen zich te kandideren voor het Nederlandse eurocommissariaat.

De Tweede Kamer debatteert deze week onder meer over de werkgelegenheid in Nederland, over de Europese Grondwet, over de huisartsenposten en over de mededingingswet.