Radio-orkest is nog niet gekist

Het fenomeen `protestconcert' is na 25 jaar nog niet uitgestorven. Als het Radio Symfonieorkest is opgeheven, blijven er van de twintig orkesten nog twaalf over.

De Grote Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw leek zaterdagmiddag een halfduistere rouwkapel bij de aanvang van het concert waarmee het Radio Symfonie Orkest o.l.v. dirigent Gunther Schuller protesteerde tegen de aangekondigde opheffing. Organist Leo van Doeselaar speelde stemmige muziek, over de stoelen van de musici lagen zwarte doeken, instrumenten en rokkostuums hingen aan het podium te koop: te bevragen bij staatssecretaris Medy van der Laan en de directie van het Muziekcentrum van de Omroep (MCO). Aan het slot van het concert werd nog een lijkkist binnengedragen en klonk Verdi's Slavenkoor op een Hollandse tekst die Van der Laan hoonde.

Maar tussendoor was de grimmige stemming op het concert van AVRO, NPS en TROS – rechtstreeks uitgezonden op Radio 4 en vanavond nog eens herhaald – toch vastberaden en hoopvol. AVRO-directeur Ad 's-Gravesande, die een stoet van sprekers – van SP-Kamerlid Paul Marijnissen tot cabaretier Freek de Jonge – en muzikale intermezzi presenteerde, beloofde zelfs dat de opheffing van het RSO niet zou doorgaan. Het RSO heeft daarmee ervaring. Het publiek kreeg stickers met de tekst `Radio Symfonie Orkest moet blijven!', die nog over waren van de vorige keer dat het RSO aan de rand van de afgrond stond. In 2000 wilde Rick van der Ploeg het orkest al opheffen, maar hij kwam daarvan terug toen Hilversum beloofde Radio 4 en MCO onder één leiding te brengen.

Inmiddels is dat gebeurd, met Matineeprogrammeur Jan Zekveld als baas, maar ten tijde van een bezuinigend kabinet verdampen bijna alle zekerheden. CDA-woordvoerder Joop Atsma bood het RSO vóór het concert tijdens een radiodiscussie nog een sprankje hoop. De bezuinigingen op de omroeporkesten moeten wel worden gehaald, maar de exacte invulling daarvan staat voor hem nog niet vast. Hij suggereerde dat de staatssecretaris beter zou moeten letten op de adviezen van de Publieke Omroep en de Raad voor Cultuur, die pleiten voor een fusie tussen het Radio Symfonie Orkest en het Radio Kamerorkest. Staatssecretaris Van der Laan (D66) liet weten haar eigen keuze te hebben gemaakt en bij haar standpunt te blijven.

Dat Van der Laan haar besluit nu baseert op het MCO-voorstel om – noodgedwongen – het RSO op te heffen, zorgt binnen het MCO voor een crisis. Manager Ben Janssen stapte al op. Jan Zekveld werd zaterdag door het RSO verweten niet integer te zijn door als directeur niet op te komen voor ál zijn musici. Opheffing van het RSO heette `godgeklaagd' en `schandalig', ook omdat Van der Laan zegt dat niet de kwaliteit van het orkest ter discussie staat, maar dat er nu eenmaal dient te worden bezuinigd.

De futiliteit van de bespaarde 6,5 miljoen euro werd door sprekers verontwaardigd vergeleken met de forse budgetoverschrijdingen op de Betuwelijn en het JSF-project, met de graaicultuur op ministeries, met het gemak waarmee door minister Zalm onlangs nog 3 miljard aan bijna onmerkbare bezuinigingen werden gevonden en met de extra inkomsten van 400 miljoen euro als gevolg van de hoge olieprijzen.

Die laatste meevaller gaat naar infrastructurele voorzieningen voor het verkeer. ,,Laat dat geld worden geïnvesteerd in een infrastructuur voor de geest'', zei Frans de Ruiter, directeur van het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Freek de Jonge berekende dat Ahold-topman Moberg per jaar een symfonieorkest verdient en dat de voor 70 procent mislukte ruimtereis van André Kuipers drie symfonieorkesten kostte.

Volgens componist Theo Loevendie is de Nederlandse muziekcultuur op weg naar het niveau van Albanië. De ernstig zieke Hans Vonk, officieel chef-dirigent van het RSO, liet een korte verklaring voorlezen waarin hij het land beklaagde dat zijn cultuur verkwanselt voor een paar zilverlingen.