`Mijn stoelen zitten beter dan die van een bushokje'

Van de Australiër Marc Newson zijn vrijwel alle ontwerpen die in productie zijn genomen te zien op een grote expositie in het Groninger Museum. Van vliegtuig tot afdruiprekje.

In het Groninger Museum opende vorige week de omvangrijkste museale expositie van de Australische vormgever Marc Newson ooit, zoals museumdirecteur Kees van Twist trots liet weten. ,,In Nederland is hij nog relatief onbekend, maar ik kan u vertellen, in het buitenland is dat anders!'' Vier zalen op de benedenverdieping en de bovenste etage staan vol met ontwerpen van Newson: van een flesopener tot een straaljager. Het is heel anders dan de expositie van Philippe Starck vorig jaar zonder ook maar één door de Fransman vormgeven product. ,,Wees dus gerust, er valt genoeg te zien'', aldus Van Twist.

Ook Marc Newson (1963) zelf kan tijdens een rondgang door het museum niet om de vergelijking met Starck heen. ,,Ik zie mezelf niet zozeer als een `merk' als hij. Ik hoop wel dat mijn werk consistent is – dat ik een eigen taal heb. Ik ben geobsedeerd door details, meer dan door het idee. Als ik een schets maak op een servetje wil ik die niet door anderen laten uitwerken. Dat doe ik zelf. Bedrijven huren me om problemen op te lossen, niet om met mijn naam de omzet van een product te verhogen.''

Newson is productief en veelzijdig. Hij ontwierp al eens binnen- en buitenkant van een zakenvliegtuigje van een Nederlandse miljonair. Hij is de maker van het populaire, felgekleurde afdruiprekje Dish Doctor met dikke plastic `lucifers' waar je de borden tussen steekt. Van vazen, horloges, asbakken, telefoons, een seksspeeltje, een parfumflesje voor Shiseido, enzovoort. Hij richt restaurants en winkels in, werkt voor de industrie en maakt daarnaast unica en meubelen in kleine oplage.

Het Groninger Museum heeft speciaal voor een ontwerp van Newson een paar grote deuren in de door industriële architecten Coop Himmelb(l)au ontworpen bovenzaal laten zagen. In die grote ruimte van kaal beton en grillige metalen hoeken moest namelijk Newsons topstuk staan: Kelvin 40, de tweepersoons straaljager die hij begin dit jaar maakte voor museum Fondation Cartier in Parijs. ,,Vliegen is voor mij een utopie van vrijheid'', zegt Newson. ,,Maar het is door de luchtvaartmaatschappijen tot iets banaals gemaakt.'' In Kelvin 40 moet vliegen weer een jongensdroom zijn. De levensgrote jet ziet eruit alsof je er net zo gemakkelijk mee naar de sterren kan vliegen. Newson is onmiskenbaar geïnspireerd door sciencefiction uit de jaren `50 en `60. Ook herken je er iets in van een oude Russische Mig en andere jagers van vlak na de oorlog. Maar het toestel is ook sierlijk modern, met een verleidelijk vormgegeven luchtinlaat onder de neus die uitzicht biedt op de rood gespoten binnenzijde. Kelvin kan niet echt vliegen, maar het zou kunnen, zegt Newson. Plannen om het prototype verder te ontwikkelen zijn er echter nog niet. Er zit in ieder geval al wel een echte straalmotor in.

Diezelfde holle, rode of oranje vorm vind je terug in veel van zijn ontwerpen. Ook in de concept-car die hij voor autofabrikant Ford ontwierp. Zijn glanzende aluminium tafels, zoals de Event Horizon uit 1992 hebben holle poten die als een soort draaikolk in het blad beginnen. Veel van zijn meubels heten `orgone'. Dat begrip verwijst volgens Newson naar de denker Wilhelm Reich die dat begrip gebruikte voor de krachten die bij een orgasme vrijkomen. ,,In deze holle ruimtes zou je die energie kunnen opslaan'', zegt Newson.

De ontwerper geniet van het werken zonder opdrachtgever, al heeft hij daar maar weinig tijd voor. ,,Ik zou het graag vaker doen, maar ik heb een bedrijf met twaalf mensen.'' De meubels verschijnen in oplages van zes tot tien exemplaren. Het eerste meubel dat hij maakte na zijn afstuderen als sieraadvormgever in Sydney, de Lockheed Lounge (1986), verkocht hij destijds voor 3000 dollar aan een museum. Het bankje is gemaakt van plaatjes aluminium die als bij een vliegtuig met nagels zijn bevestigd. Het is onlangs verkocht voor 390.000 dollar. Ook zijn Black Hole-tafel kan hij zich zelf niet meer veroorloven, grapt Newson. Laatst is er een voor 390.000 dollar geveild en hij is vergeten een exemplaar achter te houden. Van Twist van het Groninger Museum schrikt een beetje van de bedragen. ,,Dus ik ben te laat om er een voor de collectie te kopen?'' Newson beaamt het met een gelaten knikje.

Op de vraag of zijn meubels lekker zitten – de meeste zien er hard uit – antwoordt de ontwerper met een grapje. ,,Niet slecht, beter dan een bushokje. Het zijn eigenlijk geen meubels, maar een excuus om een object te maken.'' Niet dat hij iets tegen comfort heeft. Zijn slaapstoelen voor de businessclass van de Australische luchtvaartmaatschappij Qantas zijn heerlijke cocons waar je op een lange vlucht in weg kunt kruipen. Newson: ,,Ik ontwerp liever stoelen waar mensen in moeten zitten, dan voor de showrooms van Italiaanse designbedrijven.'' Ook bij zijn grootste project van dit moment, het interieur voor de gigantische dubbeldeks Airbussen A380 voor Qantas, wil hij comfort geven aan mensen die geen keuze hebben.

De expositie in Groningen is ingericht met de meubels op spiegelende plateaus waardoor je ze van alle kanten kunt bekijken. Het reflecterende licht werpt boeiende schaduwen tegen het plafond. Kleinere voorwerpen als horloges, telefoons en bestek liggen in vitrines. Aan de muren hangen pagina's uit schetsboeken van Newson. ,,Ik heb ze nog allemaal sinds ik begon. Je kunt er tussen de schetsen mijn leven in terugvinden, waar ik was en wie mijn vriendinnen waren.''

De Australiër wordt vaak verweten dat zijn ontwerpen inspelen op de retro-rage en verwijzen naar de jaren vijftig en zestig. ,,Inderdaad herinner ik me veel vormen uit mijn kindertijd, zo gaat dat nu eenmaal. Ik wil graag weten wat dan modern zou moeten zijn. Als ik een auto ontwerp moet die emotioneel iets doen, en herkenbaar zijn als auto. Daarom denken mensen vaak dat het ergens op lijkt. Zo werkt het in de hersenen. Maar ze noemen altijd wat anders: het zijn hun persoonlijk herinneringen. Ik zoek humor, maar ook diepzinnigheid in het gebruik van techniek. De veertig pannen die ik voor Tefal heb ontworpen moet je in eerste instantie gewoon kunnen gebruiken. Ik wil geen design om me heen. Dat aspect moet je dimmen.''

Marc Newson. T/m 5/9 in het Groninger Museum, di-zo 10-17u.