Het Beeld

De viering van Empire Day in het vooroorlogse Engeland, een ontmoeting van koning George met Canadese indianenopperhoofden, het bombardement van Darwin en de aftocht van Lord Mountbatten uit Brits-Indië, kleurenopnamen van al deze historische momenten waren te zien in het eerste deel (A Tryst with Destiny) van de schitterende compilatie The British Empire in Colour (2002), waarvan Teleac komende twee maandagen nog veel meer laat zien.

Dat je een parade voor de viceroy uit 1911 nu nog kunt bekijken, dat is het wonder van de bewegende beelden. Waar konden we nog meer bij zijn, dit weekend? Het oppeuzelen van de lever van een vers geslacht schaap in Mongolië (Peking Express, Net5); een bezoek aan een vrouwengevangenis in Kabul van een Nederlandse ISAF-officier die er niet op toeziet dat zijn beloftes correct worden vertaald (Smile & Wave, NCRV Dokument); verregende roze mutsen bij Pinkpop (negen uur lang op Ned.3); overpeinzingen buiten beeld van marinier Eric O. over de overeenkomst tussen in de lucht en op de grond schieten (Nova); kannibalistische recepten onthuld door een laaglandpapoea (On the Edge of the World, VPRO); twee tegelijkertijd gehouden demonstraties voor en tegen de Europese Unie op 1 mei in Riga (Tegenlicht, VPRO); en ten slotte het arrangeren van twee huwelijken tussen hoogopgeleide Nederlandse vrouwen en Chinese mannen in Shanghai (Het geluk van Nederland, VPRO).

De attractie van televisiedocumentaires en -reportages is dat het allemaal echt gebeurd is, dat cameramensen en redacteuren en producenten zich in allerlei bochten voor ons hebben gewrongen om deze beelden aan de realiteit te ontfutselen. Al deze beelden, behalve die van Het geluk van Nederland, die opnieuw van begin tot einde verzonnen waren.

Het procedé van Waar zijn de leuke mannen? lijkt veel op dat van het eveneens door Jorien van Nes geregisseerde Bejaarden in Gambia. Een geschiedenis die zich in de nabije toekomst zo zou kunnen voordoen is geënsceneerd en nagespeeld. Een 40-jarige varkensfokster wil wel naar China emigreren voor een man die beleefd is en de deur voor haar openhoudt. In het rijk dat ons binnenkort toch economisch gaat overvleugelen, bestaat immers een dramatisch mannenoverschot.

Net als in haar vorige programma is de methode-Van Nes zeer effectief. Als je niet weet dat je dit kunt verwachten in Het geluk van Nederland, zou je volledig geloven in het naturel van de acteurs en actrices, onder wie een jodelzangeres uit Nieuwpoort. Mijn enige en overwegende bezwaar is dat de onthulling van het fictieve karakter, slechts bestaand uit de twee woordjes `gespeeld door' in de aftiteling, volstrekt onvoldoende is. Je kunt van zelfs de oplettende kijker niet verwachten dat hij daar genoeg aan heeft. Als er niet zeer nadrukkelijk gemeld wordt dat het een nagespeelde speculatie betreft, is zo'n programma net zo frauduleus als een nieuwsbericht gebaseerd op verzonnen statistieken of door de makers geschreven documenten. Ziet het Commissariaat voor de Media eigenlijk ook toe op documentairefraude?