Zeg maar hoe ik moet stemmen

In Straatsburg vallen de besluiten. Verslag van een gemiddelde vergaderdag van het Europees parlement. Over tafelolijven, een Zweedse liberaal en een vertraagd vliegtuig.

In de reusachtige vergaderzaal in Straatsburg, de hémicycle, valt het handjevol europarlementariërs dat stipt om negen uur aanwezig is volledig weg. Hun stemmen echoën door de lege ruimte. Het wachten is op de Italiaan Renzo Imbeni, één van de vice-voorzitters die het eerste deel van de vergadering zal leiden. Als hij kort na negenen begeleid door een bode binnenkomt en in de voorzittersstoel plaatsneemt, kan de sessie beginnen. De luidsprekers in de zaal versterken het Italiaans van de voorzitter. Via de overal aanwezige koptelefoons is hij nog in tien andere talen te horen.

Zo maar een vergaderdag in het Europees Parlement. Het zijn dagen waarop je de europarlementariërs gehaast met een reiskoffer op wieltjes over de Allée Spach of Allée du Printemps ziet gaan, op weg naar het gebouw Winston Churchill of gebouw Louise Weiss. Hun standplaats is Brussel, maar elf keer keer per jaar trekken ze voor een week ruim 400 kilometer zuid-oostwaarts naar de Franse stad Straatsburg, de plek voor de plenaire vergaderingen. Het eindstation van het parlementaire proces. In Straatsburg vallen de besluiten.

De agenda van die dag (een dinsdag in maart) beslaat acht pagina's. Eerste punt: `Officiële controles van diervoeders en geneesmiddelen.' Laatste punt: `Een gemeenschappelijke ordening der markten voor olijfolie en tafelolijven.' Tussendoor zal het parlement nog praten over tal van andere zaken, variërend van een actieprogramma voor organisaties die zich bezighouden met jeugdzaken tot het recht van gedetineerden in Guantánamo Bay op een eerlijk proces. Als de voorzitter ruim veertien uur na de opening 's avonds om dertien minuten over elf de vergadering sluit, hebben tientallen parlementariërs het woord gevoerd over tientallen onderwerpen.

,,L'ordine del giorno reca la relazione della onnorevolle Marit Paulsen'', zegt de voorzitter. Oftewel: aan de orde is verslag nummer A5-0449/2003 van de Zweedse liberaal Marit Paulsen waarin staat hoe moet worden omgegaan met de controles op diervoeders en levensmiddelen. Typisch zo'n onderwerp waarvan het overgrote deel van de parlementariërs tegen de terzake deskundige collega's zegt: zeg maar hoe ik moet stemmen. De behandeling van het onderwerp is al ruim een jaar eerder begonnen. Op 6 februari 2003 diende de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Unie, een voorstel in om met nadere wetgeving te komen, wegens bezorgdheid bij het Europees publiek naar aanleiding van voedselschandalen. Meer duidelijkheid moest er komen over de route die voedsel aflegt `van boer tot bord'. De controle hierop gebeurt door instanties in de landen zelf en op basis van nationale regelgeving, maar binnen door de Europese Unie opgestelde voorwaarden waarover het parlement meebeslist. Hoeveel controles moeten er minimaal zijn, wie mag de verkregen informatie opeisen, welke sancties kunnen aan overtredingen worden verbonden?

Het belang van het onderwerp blijkt uit de 229 wijzigingsvoorstellen die diverse parlementariërs als lid van de commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid hebben ingediend – mindere onderwerpen halen nog niet de 100. Over de voorstellen is in voorbereidende commissievergaderingen in Brussel uitvoerig gesproken. Het gaat veelal om details, die echter grote gevolgen kunnen hebben voor de betrokken producenten. De belangrijkste wijziging die het parlement weet aan te brengen is dat het grootschalig denkende Europa de kleine ondernemers niet met te hoge controlekosten opzadelt. In de woorden van `rapporteur' Paulsen die het onderwerp voor het parlement heeft voorbereid: ,,Ik vind het vreselijk belangrijk dat wij opkomen voor de kleine ondernemers. Zij zijn het cultureel erfgoed van Europa.''

Debatteren doen de Europese volksvertegenwoordigers in deze slotfase niet meer. De tekst zoals die nu op tafel ligt is een compromis tussen vier fracties en de uitvoerende Europese instanties dat reeds eerder is bereikt. De plenaire behandeling heeft dan ook meer weg van stemverklaringen. ,,Ik geloof dat we met deze verordening een grote stap vooruit zetten'', zegt de Belgische Groene-parlementariër Staes. Binnen een uur is het voorstel – dat later die dag tijdens de stemmingen met 287 stemmen voor, 194 tegen en 23 onthoudingen zal worden aangenomen – afgehandeld.

Als bij een overgang naar het volgende schooluur lossen de parlementariërs om tien uur elkaar af. De voedseldeskundigen verlaten de zaal; de specialisten van de commissie juridische zaken komen binnen. Om te spreken over een wettelijke regeling voor de handhaving van ,,het intellectueel eigendomsrecht''. Het gaat onder meer om nieuwe maatregelen die het namaken van merkartikelen moeten tegengaan. In de maanden voorafgaand aan de plenaire behandeling en stemming zijn lobbyisten uit de industrie volop actief geweest. Er zijn 113 wijzigingsvoorstellen. Het parlement wil dat de strengere regelgeving alleen geldt voor mensen die uit winstoogmerk producten namaken of kopiëren. Het voor eigen gebruik downloaden van muziek van internet moet ongestraft blijven. Ook dit voorstel is binnen een uur afgehandeld.

Even later heeft de voorzitter een punt van orde. Europees commissaris Liikanen, belast met de portefeuille ondernemingen en informatiemaatschappij, kan niet op tijd bij het vragenuur aanwezig zijn dat op dat moment zou moeten beginnen. Zijn vliegtuig is vanwege slechte weersomstandigheden te laat naar Straatsburg vertrokken. Of de parlementariërs toch niet alvast kunnen beginnen, omdat anders de vergadering dreigt uit te lopen. De meerderheid van de aanwezige parlementariërs wacht liever tien minuten tot de commissaris binnen is.

Aan hem de vraag hoe het staat met de behandeling van Israëlische producten afkomstig uit de bezette Palestijnse gebieden. Deze blijken dezelfde voorkeursbehandeling te krijgen als producten uit Israël zelf, wat in strijd is met eerdere afspraken. Overweegt de Europese Commissie om onderscheid te maken en zo de zaak te legitimeren? Commissaris Liikanen ontkent dit in alle toonaarden. Maar voor nogal wat parlementariërs blijkt het een goede gelegenheid om de nederzettingenpolitiek van Israël aan de orde te stellen.

Alleen tijdens de dagelijkse stemming, van twaalf tot een uur 's middags, is de vergaderzaal echt vol. Voorzitter Cox hamert 31 onderwerpen door de vergadering. Twee grote elektronische scoreborden aan weerszijden van de zaal houden de stemming bij. De voorstemmen staan in het groen, de tegenstemmen in het rood, de onthoudingen in het oranje. En dan is het tijd voor de lunch. Terwijl één van de afgevaardigden nog een stemverklaring aflegt, loopt de zaal al leeg. De vergadering wordt tot drie uur geschorst. Op de gang wordt de agenda voor die dag nog eens geraadpleegd. Men zit op schema. De olijven staan daardoor nog altijd op het programma voor de avondvergadering, die om negen uur begint. Geen vrije avond voor de Zuid-Europeanen.

Macht

Gezag

Stem

De onderzoeksresultaten en een verantwoording zijn te vinden op www.nrc.nl.

Aan deze productie werkten mee:

Dick van Eijk, Caroline van der Graaf, Mark Kranenburg, Joop Meijnen, Bas Mesters, Arlen Poort, Mandy Roos, Ilse Naudts, Marianne Vermaak en Kees Versteegh.