Werder, het antwoord op de aanstellerij van Bayern

Na de titel kan Werder Bremen vanavond ook de Duitse beker winnen. De begeleiding van supporters heeft hoge prioriteit.

In Bremen dwaalt de groenwitte Werderwaanzin weer vrolijk door de stad. Tienduizenden mensen vierden vorige week het titelfeest. Ze zongen uit volle borst: `Zieht den Bayern die Lederhose aus', naar aanleiding van de verbluffende 3-1 zege in München op 8 mei 2004. Deze datum krijgt voor Werder-fans een nieuwe betekenis. Vanavond hoopt die Stadt mit Bürgersinn opnieuw uit te lopen naar aanleiding van de verwachte winst in de Duitse bekerfinale tegen tweedeklasser Alemannia Aachen.

Het huidige succesvolle team van Werder is een multiculturele smeltkroes van katholieken, protestanten, orthodoxen, vrijzinnigen en moslims. Een mix van creatief, internationalistisch individualisme (de Braziliaanse topschutter Ailton, de Kroatische spits Klasnic, de Servische vrije verdediger Krstajic, de Franse spelmaker Micoud, zijn defensieve landgenoot Ismail, de Griekse verdediger Charisteas) en berekende Duitse collectiviteit. Omstuwd door humoristische supporters.

Drie mannen tekenden, elk met een eigen levensparadox, voor Werder de voorbije twee decennia de perfecte voetbalbedrijfcombinatie uit: modern management, behoud van de clubcultuur en herstel van het sociale weefsel. De gedisciplineerde coach Otto Rehhagel (1981-1995) ontwierp een aantrekkelijke stijl. De sociaal-democratische manager Willi Lemke (1981-1999) verleidde de ondernemers. En de pedagoog Narciss Göbbel (1982-2002) bedwong het vandalisme. Hun huidige opvolgers Thomas Schaaf (coach), Klaus Allofs (manager) en de Vereins Bremen Fanprojekt plukken er de vruchten van en timmeren volgens dezelfde low-budgetfilosofie verder aan de weg. Alleen als aartsvijand Bayern zich aandient, roeren de oude meesters nog eens de trom met pikante uitspraken.

Bremen, stad van vrijhandel en renaissancekunst, ademt de meest tolerante sfeer uit van Duitsland. Toch speelt de traditie zijn rol: Freimarkt sinds 965, SPD-staat sinds 1945 en Werder sinds het regime Rehhagel-Lemke-Göbbel in 1981. Willi Lemke, plaatselijke SPD-leider, structureerde Werder tussen 1981 en 1999. Hij nodigde het liberale bedrijfsleven uit en geldt als Duitse pionier van het business-denken in het stadion. Hij ontwierp de lijn van de `commerciële communicatie' via het voetbal. De marathonloper gaf Werder een sociaal-democratisch gezicht.

Dat contrasteerde hevig met het conservatieve imago van Bayern. In München loofde manager Uli Hoeness de conservatieve politici Margaret Thatcher en Helmut Kohl. Hij haalde in het zicht van de onderlinge confrontaties denigrerend uit naar de socialist Lemke. De rivaliteit met Bayern dijde via de politieke breuklijnen over het hele land uit: rood (SPD) steunde groenwit (Werder), zwart (CDU) leunde aan bij blauwrood (Bayern).

Omdat Hoeness onlangs weer als een ordinaire driftkikker door de media raasde, kon Lemke het niet laten vijf jaar na het neerleggen van zijn ambt nog één keer uit te halen; en zoals steeds met een dodelijke nuchterheid. Voor de beslissende wedstrijd van 8 mei poneerde hij koeltjes op de regionale televisie: ,,Met Werder de titel winnen bij Bayern is het nec plus ultra. Het allermooiste, het beste antwoord op de verbale aanstellerij uit München.'' En zo geschiedde.

Onder trainer Rehhagel ontwikkelde Werder zich van een club in de Tweede Bundesliga naar de winnaar van de Europa Cup voor bekerwinnaars in 1992. Tussen 1981 en '95 won Werder twee landstitels en twee nationale bekers. In statistisch opzicht werd Werder onder Rehhagel de nummer twee van de Bundesliga, na het superieure Bayern.

De charismatische coach, impulsief heethoofd én playboy, roemde altijd zijn afkomst als mijnwerkerszoon. Een kind van de oorlogsjaren in het Ruhrgebiet; zijn afkomst was de maat van alle dingen. Hij presenteerde zich als man van de oude waarden: discipline, vlijt, trouw en orde. Rehhagel koos de media als vijand, ramde zelf de boulevardpers en hun gebrek aan inzicht en nuance. Tegelijk hield hij zich vast aan de rechte lijn: geen extravagantie in kleding, geen buitensporig gedrag. En geen jeugdspelers. Zijn kern werd samen stokoud. Rehhagel stelde de huidige trainer Thomas Schaaf liefst 262 keer op. Schaaf eert zijn voormalige leermeester en hanteert dezelfde herkenbaarheid: tot in de perfectie afgebakende defensieve discipline die evolueerde naar `controlerend offensief'. ,,Als Bayern verliest, versiert het wel een penalty'', vertolkte Rehhagel in het zicht van 8 mei nog eens zijn gevoelens.

Tijdens de Noord-Duitse derby HSV-Werder in 1982 voltrok zich een drama. Het Aktionfront Nationaler Sozialisten (HSV) dreef voor het Volksparkstadion een groep piepjonge Bremen-fans in het nauw en vermoordde de zestienjarige Adrian Maleika. Werder-manager Willi Lemke opende, samen met de universiteit, van de weeromstuit het eerste fanbegeleidingsinitiatief.

De sociale wetenschapper Narciss Göbbel stond ruim twintig jaar aan het hoofd van zijn Vereins Bremen Fanprojekt en inspireerde de parlementaire politiek en de Duitse voetbalbond. Hij omschrijft het als volgt: ,,Jongeren zijn niet de vijand. Supporters dienen opgevangen, opgevoed en begeleid te worden. Via het aanleren van positief gedrag; een aanbod van vrijetijdsactiviteiten en sociaal-psychologische individuele begeleiding.''

Dit leidde de voorbije tien jaar tot drie zeer opvallende programma's. In de Ostkurve kreeg de harde supporterskern medezeggenschap bij de renovatie van het stadion. Onder het swingende motto Sitzen ist für'n Arsch dwongen ze sfeerbevorderende staanplaatsen af. De gedachte achter het succesvolle Mädchen-Fan is simpel: meer vrouwen bij de wedstrijden. Het Unter 18-Fahrten verleidt de jongste en gevoeligste supporters met een sportief animatiepakket: onder pedagogische begeleiding worden alcohol-, rook- en drugsvrije reizen naar uitwedstrijden opgezet. Narcis Göbbel boerde goed en ontving voor zijn werk de Senaatsprijs van de stad Bremen en de jeugdaccolade van de Bondsdag.

De campagne `Honderd Scholen & Verenigingen voor Werder', een stimulerend samenwerkingsverband met organisaties uit de regio, is heel succesvol. De actie `Werde Werder Mitglied' deed het ledenaantal van participerende fans groeien van 3.000 naar 14.000. Een nationale rondvraag leert dat liefst 3,8 miljoen Duitsers de club van groen en wit aanhangen.