Prinses Masako is `moe en uitgeput'

Het leven van de Japanse prinses Masako gaat niet over rozen. Het Japans volk wist dat al, maar voor het eerst heeft ook kroonprins Naruhito er iets over gezegd. Het botert niet tussen het keizerlijk paar en de hofhouding.

Een bekentenis van de Japanse kroonprins over zijn huwelijk houdt al weken paleiswatchers, populaire pers en politici in de ban. De bewuste uitspraak van kroonprins Naruhito draait om zijn vrouw, de veertigjarige prinses Masako.

Gezamenlijk zou het paar deze maand voor het eerst sinds jaren naar het buitenland reizen om de huwelijken van de kroonprinsen van Denemarken en Spanje bij te wonen.

Helaas moest Naruhito op een persconferentie kort voor vertrek bekend maken dat Masako ,,te moe'' was voor de lange reis. Naruhito's uitleg luidde: ,,Masako heeft zich de afgelopen tien jaar enorm ingezet om zich aan te passen aan het milieu van het keizerlijk huis. In mijn ogen is ze daardoor uitgeput. Het is een gegeven dat er een beweging was om haar carrière, en haar daarop gebaseerde persoonlijkheid, te negeren.''

Deze laatste zin heeft een storm ontketend. Het mag in het Nederlands enigszins cryptisch klinken door het gebruik van ,,een beweging'', in het Japans zijn zinnen waarin het onderwerp niet expliciet wordt aangeduid zeer gebruikelijk. Iedere Japanner begrijpt: de kroonprins heeft een rekening te vereffenen binnen de paleismuren. Voor het keizershuis is het een ongekende wijze om de vuile was buiten te hangen.

Terwijl de kroonprins naar het buitenland vertrok, moest het hoofd van de hofhouding op 13 mei het land uitleggen wat er aan de hand was. ,,Ik neem dit zeer serieus'', zei Toshio Yuasa. ,,Als de kroonprins uit het buitenland terugkeert wil ik graag persoonlijk van hem vernemen wat hij precies bedoelt.'' Wist Yuasa het werkelijk niet of probeerde hij slechts zijn handen in onschuld te wassen?

Yuasa kon z'n handen dichtknijpen bij de verklaring van een kamerheer van het kroonprinselijk paar de volgende dag. Deze man meldde dat prinses Masako hem had meegedeeld dat de door de kroonprins aangestipte kwestie ,,niet de periode van Yuasa betreft''. Inmiddels is de kroonprins terug, maar nog steeds kan Yuasa geen uitleg geven over het probleem. ,,Ik heb een verzoek om een gesprek ingediend'', zei Yuasa afgelopen donderdag tijdens een persconferentie, ,,maar ik heb nog steeds geen uitnodiging ontvangen.''

Tussen het kroonprinselijk paar en de hofhouding is een ,,diepe kloof'', stelt hoogleraar Hiroshi Takahashi deze week in het blad Sapio. De hofhouding in Japan – eigenlijk het Agentschap voor het Keizerlijk Huishouden – is een vreemd instituut. Tot 1945 had het de status van ministerie, sinds die tijd staat het een treetje lager en valt het onder verantwoordelijkheid van de premier. Hieruit mag blijken dat we te maken hebben met een bureaucratie, niet met het persoonlijke secretariaat van de keizer en zijn familieleden. De kroonprins heeft ,,een aanval geopend op de hofhouding'', meent Takahashi, die tijdens een eerdere carrière als journalist het keizershuis volgde.

Het keizerlijk agentschap bestaat bij de gratie van het voortbestaan van het keizershuis, ofwel mannelijke kinderen zoals een wet uit 1889 voorschrijft. Op dit punt faalt prinses Masako. Na acht jaar huwelijk kwam in 2001 eindelijk het eerste kind ter wereld: een dochter. Een tweede kind laat op zich wachten. ,,Het is niet moeilijk voor te stellen dat er zware druk zal zijn geweest om een mannelijk kind ter wereld te brengen'', schrijft hoogleraar Takahashi.

Aangezien ook de jongere broer van de kroonprins alleen dochters heeft komt er op deze manier een einde aan het keizershuis, tenzij de wet wordt gewijzigd. Prinses Masako is al enige tijd uit het publieke gezichtsveld omdat ze leed aan gordelroos, een ziekte die door stress kan worden veroorzaakt.

Behalve de druk om een zoon te baren zijn er meer redenen te bedenken waardoor Masako aan stress zou kunnen leiden. Ze komt uit een diplomatenfamilie en studeerde onder meer aan de Amerikaanse Harvard universiteit alvorens zelf ook te worden aangenomen bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. Na enkele jaren mocht ze vervolgens naar het Britse Oxford om daar haar studies voort te zetten.

Geruchten dat ze huwelijkskandidate was voor de kroonprins ontkende ze in die jaren. Er zou destijds sterke druk op haar zijn uitgeoefend om het huwelijk te aanvaarden. Toen het zover was dachten velen dat ze een nieuwe wind door het keizershuis kon laten waaien. Het tegenovergestelde lijkt te zijn gebeurd: de keizerlijke omgeving lijkt elke levenslust uit haar bestaan te hebben doen verdwijnen.

Haar werkelijke toestand dezer dagen is geen kwestie waar de Japanse media vrijuit over kunnen schrijven. Negatieve of kritische berichtgeving over het keizershuis is taboe. De hoofdredacteur van het iconoclastische, inmiddels ter ziele gegane tijdschrift Uwasa no Shinso (`de waarheid van het gerucht') kreeg in 2000 een duo ultranationalisten op bezoek dat hem met een keukenmes en glazen asbak bewerkte, omdat zijn blad had verwezen naar `Masako' zonder enige beleefde aanspreekvorm. De twee bleven vervolgens rustig op de burelen zitten totdat de politie arriveerde en hen arresteerde, opdat het hele land wist wat er met deze hoofdredacteur was gebeurd en waarom. Er is een lange lijst te maken van dit soort incidenten rond berichtgeving over het keizershuis.

De uitspraak van de kroonprins komt zodoende als manna uit de hemel voor hunkerende media. Eindelijk een tipje opgelicht van de sluier rond het hof. De vraag is hoe het verder gaat.

Het is theoretisch mogelijk dat de uitspraak van de prins op zich genoeg teweeg heeft gebracht binnen de paleismuren en de druk op Masako afneemt. Het is evenwel ook mogelijk dat de kroonprins te verstaan is gegeven dat hij leeft bij de gratie van tradities en zich daar maar beter aan kan aanpassen. De vraag is of er ooit meer naar buiten komt.

    • Hans van der Lugt