Kent u nog een jodenmop?

Je hebt van die reportages waar je liever niet te lang bij stil wilt blijven staan. Gewoon, omdat ze niet helemaal kosjer zijn. Een goed voorbeeld is De kinderen van Hartmanice die zondagmiddag door de omroep van het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK) wordt uitgezonden.

Op het uitgangspunt van regisseur Zuzana Drazilova valt niets aan te merken: geef een handvol kinderen in een Tsjechisch gehucht een digitale camera om hun zoektocht naar verdwenen joodse dorpsgenoten vast te leggen. Interessant, want de geschiedenis leert dat ze het in de voormalige Oostbloklanden niet zo op hebben met hun joodse landgenoten. De holocaust wordt in die landen gebagatelliseerd, concludeert Drazilova met recht. En de digitale zoektocht van de kinderen zou een aanzet tot een nieuw begin kunnen vormen.

De kinderen van Hartmanice is ,,politiek incorrect'', stelt NIK Media in een persbericht. Op het plaatselijke joodse kerkhof heerst volgens de kinderen ,,een te gekke sfeer''. Als een van de filmers zijn moeder vraagt welke associaties zij krijgt bij het woord `jood', antwoordt zij ,,een grote haakneus''. En op het voetbalveld worden dorpsgenoten lachend aangeklampt met de vraag of zij nog goede jodenmoppen kennen. Van werkelijke interesse voor het project lijkt geen sprake. Filmen is gewoon cool.

Maar met het in beeld brengen van die politieke incorrectheid is op zichzelf niets mis. Wie herinnert zich niet de onverschillige Pool in Claude Lanzmanns film Shoah die beweerde dat ,,die joden het aan zichzelf te danken hebben''. De kijker moet misschien even slikken bij zo'n krachttoer van gevoelloosheid, maar Shoah verschafte wel stof tot nadenken en fungeerde op middelbare scholen jarenlang als voorlichtingsfilm over de holocaust.

Het probleem met De kinderen van Hartmanice is dat het onecht aandoet. De maakster (die de kinderen met haar eigen camera op de voet volgt) moet de kinderen van tevoren duidelijke instructies hebben meegegeven: laat zien dat je wat van je zoektocht opsteekt. Hier en daar worden zinnen geuit die haaks staan op de denkwereld van een elfjarige: ,,Ik wou dat ik in een droom kon zien hoe het geweest moet zijn, wat ze hebben moeten doorstaan'' of ,,voor mij voelde het als een film, ik hoop dat zulke vreselijke dingen nooit meer gebeuren, want alle mensen zijn gelijk''.

Een keer leidt zo'n voorgekookte reactie tot hoongelach in de groep. Als een jongen met rood haar stelt dat hij joden ,,als mijn vrienden behandelt'', antwoordt zijn vriendin dat dat weinig om het lijf heeft. ,,Mij behandel je ook niet normaal, dus waarom een jood wel?''

De kinderen van Hartmanice, NIKmedia, zondag, Ned.1, 14.00-14.33u.