In Mali is Abdul Khan graag gezien

In Timboektoe logeert Gerbert van der Aa in het hotel van een atoomspion. De meeste inwoners weten niet dat hij nucleaire informatie verkocht.

In Timboektoe, de oude karavaanstad in de Sahara van Mali, ligt slechts een stuk asfalt. De weg begint een paar kilometer ten zuiden van de stad, om op de Place de l'Independance abrupt op te houden. Van daaruit waaieren zanderige straatjes het oude centrum in. Naast de asfaltweg, waarlangs bijna alle verkeer Timboektoe binnenkomt, staan reclameborden. Ook hotel Hendrina Khan, dat in 2002 werd geopend, prijst zichzelf aan.

EEN BLOK ZOUT

Hotel Hendrina Khan is vernoemd naar de Nederlandse vrouw van atoomspion Abdul Qadeer Khan. De Pakistaanse kerngeleerde, in de jaren zestig en zeventig woonachtig in Nederland, financierde het een paar jaar geleden. Samen met het Azalai Sofitel, aan de andere kant van de stad, is Hendrina Khan een van de twee tophotels in Timboektoe. De legendarische woestijnstad, bijna duizend jaar geleden gesticht door Touareg-nomaden, is een van de belangrijkste toeristische trekpleisters van Mali. Jaarlijks overnachten er duizenden vakantiegangers.

,,Vooral het eten in Hendrina Khan is erg goed'', zegt Hamidou Guindo, een van de vele jongeren in Timboektoe die zichzelf aanbieden als gids. Guindo, die ondanks de hitte een wollen muts draagt, laat zijn zelfgemaakte visitekaartje zien. ,,Ik heb veel ervaring'', zegt hij. ,,Daardoor weet ik wat toeristen belangrijk vinden. Geloof mij, als je lekker wilt eten ben je bij de Pakistaan aan het juiste adres. Het is bovendien een van de weinige plekken in Timboektoe waar je salades kunt krijgen.'' De lokale Toeareg houden niet van groenten, dat vinden ze voedsel voor geiten en kamelen.

Het Hendrina Khan is een modern gebouw. Niet gemaakt van leem, zoals de meeste huizen in de stad, maar van steen. Mooi is het niet. De vierkanten kolos heeft geen traditionele details, zoals kantelen en fraai bewerkte houten deuren, die andere gebouwen in Timboektoe zo bijzonder maken. Een kleine trap geeft toegang tot de lobby. Op tafel liggen oude nummers van de International Herald Tribune, aan de muur hangt een blok zout. De zouthandel was eeuwenlang een belangrijke inkomstenbron voor Timboektoe. Het wordt nog steeds gewonnen in een groeve in de woestijn, zevenhonderd kilometer naar het noorden.

Nadat eerder dit jaar bekend werd dat Abdul Khan geheime nucleaire informatie had verkocht aan Zuid-Korea, Libië en Iran, suggereerden diverse media dat het hotel in Timboektoe een dekmantel was. Volgens sommigen zou de atoomspion in Mali op zoek zijn naar uranium (hoewel deze grondstof voor zover bekend niet in het land te vinden is). Anderen suggereerden dat Khan relaties zou onderhouden met Pakistaanse en Algerijnse moslim-fundamentalisten, die zich al een paar jaar in het noorden van Mali schuilhouden.

,,Allemaal onzin'', zegt Abderhaman Alpha, de Malinese directeur van het hotel. ,,Khan houdt gewoon van de woestijn, net als andere toeristen.'' Alpha, een gezette man in een groen gewaad, wil eerst het gerucht rechtzetten dat de Pakistaanse kerngeleerde eigenaar is van het hotel. ,,Ik ben de rechtmatige eigenaar'', zegt Alpha. ,,Khan heeft alleen geholpen bij de financiering. Toen hij in 2000 samen met zijn vrouw een toeristisch bezoek bracht aan Timboektoe, zijn we bevriend geraakt.'' Alpha, die destijds als gids werkte, vertelt dat hij vooral met Hendrina een goede band kreeg. ,,We bellen elkaar nog steeds.''

HULPPROJECT

Volgens de betrokkenen is het hotel een liefdadigheidsproject, het echtpaar Khan wilde iets doen voor de arme medemens in Mali. Ze zijn niet de enigen. Talloze toeristen die Mali bezochten, besloten daarna een hulpproject op te zetten. In een dorp ten zuidoosten van Timboektoe staat een school, gefinancierd door inwoners van Margraten in Limburg. Ook Oprah Winfrey is regelmatig in Mali voor ontwikkelingsprojecten, ruim een jaar geleden logeerde ze zelfs in het Hendrina Khan. In het gastenboek schreef ze dat Timboektoe precies was zoals ze had verwacht.

De charme van Timboektoe is de rust. De tijd dat de stad een bruisend handelscentrum was op de trans-Sahararoute tussen West- en Noord-Afrika is voorbij. In de smalle steegjes van het oude stadscentrum zoeken geiten naar etenswaar. De eigenaars van de weinige winkels zitten het grootste deel van de dag op een stoel voor de deur. Bij de hotels bieden Toeareg-nomaden kamelentochten aan naar een kampement in de woestijn.

Dat de financier van hotel Hendrina Khan de beroemde atoomspion is, weet bijna niemand in Timboektoe. Vragen daarover leiden tot verbaasde reacties. ,,Meen je dat echt?'', reageert ambtenaar Sory Traoré. ,,Ik had juist een prima indruk van hem.'' Traoré vertelt dat hij op tv heeft gezien hoe een Pakistaanse kerngeleerde toegaf geheime nucleaire informatie te hebben gestolen. Maar dat dit dezelfde man was die hotel Hendrina Khan financierde, is nieuw voor hem. Traoré is er even stil van. ,,Als dat bezoekers maar niet afschrikt.''

Want met het imago van de stad gaat het toch al niet zo goed. De moslimstrijders die in de woestijn van Noord-Mali rondhangen, hebben een nieuwe inkomstenbron ontdekt: toeristen gijzelen. Veertien Europese toeristen die vorig jaar in Algerije werden ontvoerd, zaten de laatste weken vast in de woestijn van Mali. Ze kwamen vrij na betaling van losgeld. Begin dit jaar werden vlakbij Timboektoe opnieuw toeristen ontvoerd, maar om onduidelijke redenen kwamen die na een nacht weer vrij.

Op de reclamezuil van Hendrina Kahn langs de asfaltweg staat het internetadres: www.timbuktu-touristguide.com. Maar op het adres is alleen porno te vinden. Hoteleigenaar Alpha weet niet hoe dat kan – van internet, zegt hij, heeft hij geen verstand. Maar goed voor de reputatie van het Hendrina Kahn is het zeker niet.